閱讀 卷 6 譴責腐朽的習俗,它們阻礙信仰的滋味,證明真誠的軟弱,並誤導成千上萬的傻瓜。正如那些羊群曾阻礙那個娘娘腔(mukhannath),他不敢通過。娘娘腔問牧羊人:你的這些羊怎麼會傷害我?他說:如果你是男人,你身上有男人的氣概,所有羊都會為你犧牲;如果你是娘娘腔,每一隻羊對你來說都是一條惡龍。還有另一種娘娘腔,他一看到羊群,立刻就退縮,不敢問,怕如果他問了,羊群就會撲向他,傷害他 詩聯 205

M6:205 — زین دو ره گرچه همه مقصد توی / لیک خود جان کندن آمد این دوی

زین دو ره گرچه همه مقصد تویلیک خود جان کندن آمد این دوی
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:205

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: با اینکه از این دو راه، سرانجام مقصد تویی، اما این دوگانگی و تردید، خودِ جان کندن است. معنا: مولانا در این بیت می‌گوید که حتی اگر هر دو راه به سوی خدا ختم شوند، رنج انتخاب و تردد میان آن دو، به مثابه جان کندن است.

شرح

این بیت در بستر ابیاتی می‌آید که مولانا از «دو شاخه اختیارات خبیث» و تردید حاصل از آن به درگاه حق فغان می‌کند. من بر این باورم که مولانا در اینجا یک نکتهٔ بسیار عمیق را مطرح می‌کند: آدمی که میان دو راه قرار می‌گیرد، حتی اگر هر دو راه نهایتاً به معشوق و مقصد نهایی ختم شوند، انتخاب میان آن‌ها برایش «جان کندن» است. این‌طور نیست که چون مقصد یکی‌ست، پس انتخاب هم آسان باشد؛ نه، این دودلی، این تردد، خودِ عذاب است.

مولانا از این «اختیار» که مایهٔ تحیر و «جان کندن» است، به خداوند پناه می‌برد. او نمی‌خواهد این اختیار را تقویت کند، که این خلاف نظر کسانی چون اقبال لاهوری است. بلکه می‌خواهد از آن رها شود. او آرزو می‌کند که به حالتی «ماقبل دوران اختیار» یا «فراتر از اختیار» برسد. او به صراحت می‌گوید: «ده امانم زین دو شاخه اختیار». این تمنا، یادآور آرزوی برخی صوفیه است که می‌خواستند همچون فرشتگان باشند؛ نیک، اما نه مختار. فرشتگان شر ندارند، زیرا اختیاری برای شر ورزیدن ندارند. مولانا از خداوند می‌خواهد او را از این «دوی» و دوگانگی برهاند، چرا که «جذب یک راهی صراط المستقیم / به ز دو راه تردد ای کریم». این تردید، گرچه در ظاهر راه به سوی خداست، اما در باطن جز مشقت نیست.

در واقع، درد مولانا این نیست که یکی از این دو راه غلط است؛ درد این است که باید انتخاب کند. این بار سنگین انتخاب، حتی اگر مسیرها هر دو نیک باشند، نفس انسان را می‌فرساید. انسان مختار بودن را نیک می‌داند، اما پیامدهای این نیک‌بودن، این ثروت، می‌تواند «سهمگین و استخوان‌شکن» باشد. و این همان چیزی است که مولانا آن را «اختیار خبیث» می‌نامد؛ نه از آن رو که اختیار بد است، بلکه از آن رو که می‌تواند به خبث و تباهی و مهم‌تر از آن، به جان‌کاه‌ترین تردیدها آغشته شود.

نکات کلیدی

  • حتی اگر هر دو راه به سوی خدا رهنمون شوند، درد انتخاب و تردید میانشان برای سالک به مثابه جان کندن است.
  • مولانا از بار سنگین اختیار که منجر به تحیر و دودلی می‌شود، به خداوند پناه می‌برد و آن را «اختیارات خبیث» می‌نامد.
  • این بیت بیانگر آرزوی رهایی از جبر اختیار و رسیدن به حالتی فراتر از آن است، مشابه با وضعیت فرشتگان که نیک هستند اما مختار نیستند.
  • تردید میان دو راه، حتی اگر هر دو حق باشند، فی‌نفسه یک عذاب و مشقت روحی است.
  • مولانا «صراط المستقیم» و یک‌راهیِ قاطع را بر تردد و دوگانگی برتری می‌دهد.

Sources: d6-s06 · 00:15:22 d6-s06 · 00:18:20 d6-s05 · 26:28:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。