閱讀 卷 6 關於「我必在大地上安置一個代理者」的智慧。 詩聯 2157

M6:2157 — هم‌چنان این دو علم از عدل و جور / تا به نمرود آمد اندر دور دور

هم‌چنان این دو علم از عدل و جورتا به نمرود آمد اندر دور دور
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2157

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همچنان این دو نشانِ عدل و جور، در گذر زمان و از دور دست، به دوران نمرود رسیدند. معنا: این بیت ادامهٔ روایتِ ستیز دیرینهٔ میان عدل و جور را در بستر تاریخ پی می‌گیرد و نشان می‌دهد که این کشاکش از ابتدا تا زمان نمرود پابرجا بوده است.

شرح

این بیت، ادامه‌ای منطقی‌ست بر روایت مولانا از تضادهای بنیادین در تاریخ بشر که پیش‌تر با داستان هابیل و قابیل آغاز می‌شود و اکنون به نمرود می‌رسد. به گمان من، مولانا قصد دارد به ما بگوید که تاریخ، عرصهٔ ظهور و بروز دائمی این دو «علم» یا پرچم — یعنی عدالت و ستم — بوده است. این دو نیرو، از آغاز آفرینش انسان، یعنی از زمان هابیل و قابیل که برادرکشی رقم خورد، تا دوران نمرود و ابراهیم که ستمگریِ یک پادشاه خودکامه در برابر پیامبری الهی قرار گرفت، همواره در کار بوده‌اند. اینها صرفاً رویدادهای گذشته نیستند، بلکه «تجلیات تضادی» هستند که در نهایت به معرفت الهی می‌انجامند.

من همیشه بر این نکته تأکید کرده‌ام که «تُعرَفُ الاشیاءُ باضدادِها»؛ یعنی اشیا را با اضدادشان می‌شناسند. معرفت ما به عدالت، بی‌شناخت ستم محقق نمی‌شود. تاریخِ ما، تاریخ همین نزاع‌هاست. وقتی به نمرود می‌رسیم، می‌بینیم که چگونه ستم و خودکامگی او، در برابر عدل و حقیقت ابراهیم قرار می‌گیرد. این دو علم، این دو پرچم، از زمان‌های دور و دراز، از قرنی به قرن دیگر، در حال ستیز و چالش بوده‌اند. این کشمکش، برای مولانا، نه مایهٔ یأس، بلکه بسترِ رشد و کمال است؛ زیرا از دل همین تقابل‌هاست که حقانیت و بطلان امور بر ما آشکار می‌شود.

از نظر مولانا، این تضادها تنها در بیرون و در بستر تاریخ جاری نیستند. آن «فرعون» و «موسی» که در جهان بیرونی با هم می‌جنگند، در درون هر یک از ما نیز حضور دارند. مولانا در جایی دیگر تصریح می‌کند: «موسی و فرعون در هستی توست.» پس، وقتی از نمرود و ابراهیم سخن می‌گوید، اشاره‌ای عمیق به نمرودیتِ وجودی ما نیز دارد. این کشاکش‌ها، معلمان اصلی بشرند و ما باید از اشتباهات تاریخی و از تقابل اضداد درس بگیریم تا به معرفت حقیقی دست یابیم و از تکبر و جهلی که ریشهٔ بسیاری از ستم‌هاست، رهایی یابیم.

نکات کلیدی

  • تاریخ، از هابیل و قابیل تا نمرود و ابراهیم، میدان نبرد دائمی میان دو «علم» عدل و جور است.
  • این نزاعات تاریخی، صرفاً رویدادهای گذشته نیستند، بلکه تجلیاتی از تضادهای بنیادین هستی‌اند که به معرفت الهی رهنمون می‌شوند.
  • مولانا تاکید می‌کند که شناخت نیک و بد و رسیدن به عدالت، جز در مواجهه با ستم و نادانی ممکن نیست.
  • خصومت‌های بیرونی مانند نمرود و ابراهیم، بازتاب نبردهای درونی هر فرد میان حق و باطل است.

Sources: d6-s49 · 03:33:32 d6-s49 · 04:08:40

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。