閱讀 卷 6 尋寶者在多番尋求、無力且絕望之後,向上帝悔改,說:‘顯化之主啊!請您揭示這隱藏之物。’ 詩聯 2292

M6:2292 — آن گره کو زد همو بگشایدش / مهره کو انداخت او بربایدش

آن گره کو زد همو بگشایدشمهره کو انداخت او بربایدش
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2292

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن گره را که او زد، همو نیز می‌گشایدش؛ آن مهره‌ای را که او انداخت، همان اوست که آن را بازمی‌ستاند. معنا: این بیت تأکید می‌کند که هر مشکل و گرهی که در زندگی پدید می‌آید، و هر سرنوشتی که رقم می‌خورد، تنها به دست خداوند که خالق آن است، می‌تواند گشوده یا تغییر کند.

شرح

این بیت در ادامهٔ سخن مولانا، از آن دست است که پرده از یک حقیقت بنیادین در الهیات و معرفت‌شناسی برمی‌دارد: گرهی که حق زند، تنها به دست حق گشوده می‌شود. این نه تنها بیان‌گر توحید افعالی و قدرت مطلقه خداوند است، بلکه در عین حال پیامی عمیق دربارهٔ سرشت «رموز من لدن» دارد. آنچه از حضور لدنّی خداوند سرچشمه می‌گیرد، ژرفاها و لایه‌های پنهانی دارد که به سادگی قابل گشایش نیستند؛ چرا که «کی بود آسان رموز من لدن؟»

این بیت به ما می‌آموزد که در مواجهه با مشکلات و معضلات عالم و حتی در فهم متون مقدس، باید به دنبال «قول حق را هم ز حق تفسیر جو» باشیم. این دور هرمنوتیکی که از آن سخن می‌گویم، پایان‌ناپذیر است؛ زیرا هر تفسیری خود نیازمند تفسیر است. اما این پایان‌ناپذیری نه نشان ضعف، که نشانهٔ غنای بی‌کران حقیقت و بی‌انتهایی وجود است. مولانا می‌گوید اگر گرهی در کار افتاده یا مهره‌ای بر صفحه‌ی هستی افکنده شده، این فاعل واحد است که هم گره می‌زند و هم می‌گشاید، و هم مهره می‌اندازد و هم برمی‌دارد. این نکته برای درویشی که در ابتدای این داستان دچار شتاب و بی‌حوصلگی شده بود، درسی بنیادین است. او در نهایت اقرار می‌کند: «چون تو در بستی، تو کن هم فتح باب.» این عین پذیرش همین حقیقت است که چاره‌سازی از همان مبدئی می‌آید که چاره‌ناپذیری را رقم زده است.

این نگاه در واقع نشان‌دهندهٔ نهایت افتقار و عجز بنده در برابر خداوند است. نه تنها در اعمال و خواسته‌هایش، بلکه حتی در بی‌هنری او در دعا، در بی‌صبری‌اش و در هر نقص و ضعفی که دارد. مولانا به زبان این درویش می‌گوید: «این همه عکس تو است و خود تویی.» یعنی حتی این بی‌حالی و بی‌تابی ما نیز انعکاس پرتو توست، و لابد حکمتی در آن است که ما را به کمال بیشتر رهنمون کند. بنابراین، این بیت دعوتی است به ژرف‌اندیشی، به صبر، به تسلیم محض در برابر ارادهٔ الهی، و به باور عمیق که هیچ گرهی در این عالم کور نیست و گشایش هر کار، با حکمت و تدبیر همان خالق و رب‌الارباب است. این نیست جز دعوت به توکل تام و مطلق و عبور از ظواهر به اعماق معانی.

نکات کلیدی

  • منشأ هر گره و گشایش، هر چالش و راه حل، تنها خداوند است.
  • این بیت به توحید افعالی اشاره دارد: هیچ فاعلی جز حق نیست که بتواند کارگشا باشد.
  • آنچه در ابتدا آسان می‌نماید، ممکن است حامل «رموز من لدن» باشد که ژرفای بسیاری دارد.
  • صبر و تسلیم در برابر ارادهٔ الهی، راهگشای مشکلات است.
  • حتی نقص و بی‌هنری انسان در دعا و طلب، می‌تواند بخشی از تدبیر الهی برای رشد باشد.
  • این دیدگاه موجب نهایت افتقار و توکل محض بنده به خداوند می‌شود.

Sources: d6-s54 · 24:54 d6-s54 · 27:16

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。