閱讀 卷 6 三位旅人:一位穆斯林、一位基督徒、一位猶太教徒的故事。他們在旅途中找到食物,基督徒和猶太教徒已飽足,說:‘明天再吃這些食物。’穆斯林因為齋戒,儘管飢餓,卻因寡不敵眾而未得食物。 詩聯 2379

M6:2379 — در قفس افتند زاغ و جغد و باز / جفت شد در حبس پاک و بی‌نماز

در قفس افتند زاغ و جغد و بازجفت شد در حبس پاک و بی‌نماز
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2379

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: در قفس، کلاغ و جغد و باز با هم می‌افتند، و در این زندان، پاک و بی‌نماز جفت یکدیگر می‌شوند.

معنا: این بیت بیانگر اختلاط و همزیستی اجباری انواع گوناگون موجودات، از جمله نیک و بد، در این جهان است که خود به مثابه زندانی موقت است. این آمیختگی ظاهری، نشان‌دهندهٔ ماهیت موقت و درهم‌تنیدهٔ هستی زمینی ماست.

شرح

این بیت در میانهٔ داستان «سه مسافر» می‌آید؛ حکایتی که مولانا از شمس تبریزی گرفته است تا از آن نکته‌های سترگ هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی بیرون بکشد. مولانا با لحنی قاطع، می‌گوید که این دنیا ماهیت یک قفس یا زندان را دارد که در آن انواع گوناگون موجودات، خواه پاک و خواه ناپاک، خواه مؤمن و خواه گمره‌رو، گرد هم آمده‌اند. این اختلاط و آمیختگی که ما در جامعه و در هستی می‌بینیم، امری تصادفی نیست، بلکه مقتضای تقدیر الهی است.

شما در نظر بگیرید که چگونه «زاغ و جغد و باز» — که در عالم طبع و سرشت با هم بیگانه و حتی متخاصم‌اند — گاه در یک قفس کنار هم می‌نشینند. یا چگونه در یک زندان، ممکن است انسان‌های پاک‌سیرت و اهل عبادت، در کنار بی‌نمازان و ناپاک‌کاران حبس شوند. این تمثیلی دقیق از وضعیت ما در این جهان است؛ عالمی که در آن، «پاک و بی‌نماز» جفت یکدیگر شده‌اند.

اما این درهم‌آمیختگی، به معنی تساوی یا وحدت ماهوی نیست؛ بلکه صرفاً همزیستی‌ای اجباری و گذراست. این جهان را مولانا همچون کاروان‌سرایی می‌داند که مسافرانی از شرق و غرب و ماوراء را در شبی طوفانی و پربرف، موقتاً کنار هم جمع می‌کند. آنها به ظاهر هم‌سفره و هم‌راهند، اما باطن و مقصدشان یکسان نیست. همان‌گونه که مولانا در جایی دیگر تصریح می‌کند: «خلق در بازار یکسان می‌روند / نیم در ذوق‌اند و نیمی دردمند». ظاهراً همه یکسانیم، اما درون و انگیزه‌هایمان متفاوت است. وقتی که قفس‌ها گشوده شوند، هر پرنده‌ای به سوی آشیان و مقصد حقیقی خود پرواز خواهد کرد.

این درسی بنیادین است از پلورالیسم نجات که مولانا مکرراً بر آن تأکید دارد؛ اینکه ظاهر آدمیان، خواه یهودی، خواه ترسا یا مسلمان، نباید ما را به قضاوت نهایی وا دارد. زیرا این قفس دنیا، جایگاه اختلاط‌هاست و نه تمایزات نهایی. همان‌طور که می‌فرماید: «هیچ کافر را به خواری منگرید / که مسلمان مردنش باشد امید».

نکات کلیدی

  • این جهان، قفسی موقت است که انواع گوناگون موجودات را، نیک و بد، در کنار هم گرد می‌آورد.
  • همزیستی ظاهری در این دنیا، بازتاب تقدیر الهی و سرشتی موقت دارد.
  • آمیختگی‌های این جهان، به معنای وحدت ماهوی یا تساوی باطنی نیست.
  • ظاهر افراد نباید مبنای قضاوت نهایی ما قرار گیرد، زیرا درون‌ها و مقاصد متفاوت‌اند.
  • مولانا بر پلورالیسم نجات تأکید می‌کند؛ اینکه هیچ کس را نباید از رحمت الهی دور شمرد.

Sources: d6-s56 · 15:58 d6-s56 · 17:33 d6-s56 · 00:28:38

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。