閱讀 卷 6 三位旅人:一位穆斯林、一位基督徒、一位猶太教徒的故事。他們在旅途中找到食物,基督徒和猶太教徒已飽足,說:‘明天再吃這些食物。’穆斯林因為齋戒,儘管飢餓,卻因寡不敵眾而未得食物。 詩聯 2402

M6:2402 — چون نماز شام آن حلوا رسید / بود مؤمن مانده در جوع شدید

چون نماز شام آن حلوا رسیدبود مؤمن مانده در جوع شدید
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2402

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون وقت نماز شام رسید، آن حلوا آماده شد، در حالی که مؤمن در گرسنگی شدید مانده بود. معنا: این بیت آغازگر داستانی است از سه مسافر؛ حکایت می‌کند از مؤمنی که هنگام رسیدن شب، با وجود آماده بودن حلوا، هنوز در گرسنگی بسیار شدیدی به سر می‌برد.

شرح

این بیت سرآغاز روایتی است که مولانا آن را از شمس تبریزی اخذ کرده و با هنر بی‌نظیر خویش بسطی شگرف بخشیده است. داستان سه مسافر – یک جهود، یک ترسا و یک مسلمان – که حلوایی می‌یابند و تصمیم می‌گیرند آن را فردا پس از رؤیایی نیکو بخورند. اما مؤمن داستان، که به تعبیر مولانا در «جوع شدید» مانده و «صائم» است، نیمه‌شب از شدت گرسنگی برمی‌خیزد و حلوا را به تمامی می‌خورد.

مولانا در این بیت و ابیات بعدی، به دقت وضعیت این مؤمن را ترسیم می‌کند. او «مغلوب» است؛ مغلوب تصمیم جمعی که او را گرسنه نگه داشته و مغلوب گرسنگی سهمگین خود. اما دکتر سروش اشاره می‌کنند که این «مغلوب» بودن، صرفاً حکایت از ضعف یا جبر نیست، بلکه در بستر الهیاتی مولانا، گاهی اوضاع سخت و به ظاهر مغلوبانه، دریچه‌ای برای امداد غیبی و عنایت خداوند می‌شود. این گرسنگی شدید، نه نقص، که زمینه‌ساز رخدادی‌ست که در پایان داستان، مؤمن را برحق نشان می‌دهد و این دقیقاً همان طبیعتی‌ست که در مثنوی می‌یابیم؛ خداوند گاه از مجرای نیازهای عمیق و طبیعی آدمی، به او دستگیری می‌کند. این «جوع شدید» همان «حال» است که می‌تواند منجر به عمل غیرمنتظره و در نهایت، موجه گردد. این بیت تمهیدی است برای نشان دادن این نکته که چگونه نیازهای مبرم و از خود بی‌خود کننده، می‌تواند به راهی برای وصول و نجات بدل شود.

نکات کلیدی

  • مؤمن داستان، در پی گرسنگی شدید (جوع شدید) و وضعیت «مغلوب» خویش، به عملی دست می‌زند که از منظر عادی خلاف عرف است اما در پایان توجیه می‌یابد.
  • این گرسنگی شدید (جوع شدید) نمادی از «حال» مبرم و نیاز بنیادین است که می‌تواند اراده را به سویی خاص بکشاند.
  • امداد غیبی و عنایت الهی گاه از طریق نیازهای عمیق و به ظاهر مغلوبانهٔ انسان تجلی می‌یابد، نه لزوماً از طریق اعمال خشک عقلانی.
  • مولانا یک حکایت ساده از شمس را به فرصتی برای واکاوی شرایط روحی و الهیاتی تبدیل می‌کند، که در آن نیاز جسمانی به رخدادی معنوی می‌انجامد.

Sources: d6-s56 · 15:58:00 d6-s56 · 17:33:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。