閱讀 卷 6 三位旅人:一位穆斯林、一位基督徒、一位猶太教徒的故事。他們在旅途中找到食物,基督徒和猶太教徒已飽足,說:‘明天再吃這些食物。’穆斯林因為齋戒,儘管飢餓,卻因寡不敵眾而未得食物。 詩聯 2453

M6:2453 — من شدم با او به چارم آسمان / مرکز و مثوای خورشید جهان

من شدم با او به چارم آسمانمرکز و مثوای خورشید جهان
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2453

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: من با او به آسمان چهارم رفتم، / [آنجا که] کانون و جایگاه خورشید جهان است. معنا: این بیت از زبان یک مسیحی است که در خواب، همراه عیسی مسیح به آسمان چهارم عروج کرده، جایی که خورشید قرار دارد.

شرح

«من شدم با او به چارم آسمان / مرکز و مثوای خورشید جهان». این بیت، سخنِ آن مسیحیِ داستان مولاناست که روایتِ رؤیای خود را آغاز می‌کند. او در منام، یعنی در خواب، با عیسای مسیح (ع) به آسمان چهارم عروج کرده است. مطابق با باورهای کهن و روایات دینی، آسمان چهارم یا چرخ چهارم، همان فلکی است که خورشید در آن جای دارد و عیسی مسیح پس از عروج خود به آنجا رهسپار شد و تا به امروز در آنجا مقیم است، منتظر رجعت دوم. یعنی همان «سکند کامینگ» که بازخواهد گشت به زمین و معبد اورشلیم را از نو بنا خواهد کرد و همهٔ جهانیان به او ایمان خواهند آورد.

نکتهٔ قابل تأمل اینجاست که مولانا در اینجا نه فقط به روایت مسیحیان، بلکه به روایات شیعی نیز اشاره‌ای ضمنی دارد. طبق اعتقادات شیعه، در آخرالزمان، حضرت عیسی (ع) نیز ظهور خواهد کرد و در رکاب امام دوازدهم، حضرت مهدی (عج)، پشت سر ایشان نماز خواهد خواند. این پیوندی است که در فرجام جهان میان این سه سنت بزرگ توحیدی برقرار می‌شود و مولانا با ظرافت به این هم‌گرایی غایت‌شناسانه اشاره می‌کند.

اما از نگاهی عمیق‌تر، این رؤیا، با آنکه از عروج سخن می‌گوید، اما صورت‌مند است. پیش‌تر گفته‌ام که تجربه‌های عرفانی اصیل، آن‌گاه که به بی‌صورتی می‌رسند، فراگیر و جهان‌شمول می‌شوند. اما در این رؤیا، مسیحی، مسیح را می‌بیند و یهودی، موسی را. این‌ها تجربه‌هایی نیستند که من آن‌ها را «عرفانی» بخوانم، چراکه «صورت‌دار» هستند؛ یعنی شخص آن‌چه را می‌یابد، در قالبِ صورت‌های ذهنی و اعتقادات پیشین خود می‌بیند. در چنین حالتی، حقیقت، اگرچه جلوه‌گر می‌شود، اما در یک صورت محدود و معین تجلی می‌کند. در حالی که تجربه‌های بی‌صورت، از مرزهای مکاتب و مذاهب درمی‌گذرند و به حقیقتی ورای این قالب‌ها دست می‌یازند. این مسیحی گرچه از عظمت قلعه‌های آسمان و بی‌مانندیِ آنچه در افلاک برین می‌گذرد سخن می‌گوید و آن را بس مهم‌تر از وقایع زمین می‌داند – و در این سخن، گویا بر یهودی که دیده‌هایش در کوه طور (پاره‌ای از زمین) بود، فخر می‌فروشد – اما خود نیز در حصار صور ذهنی خود باقی مانده است. این تفاوت نگاهِ مولاناست به مراتب گوناگون تجربهٔ معنوی؛ که تا تجربه از صورت‌های ذهنی تهی نشود، به اوج خود نخواهد رسید.

نکات کلیدی

  • بیت، روایتِ خوابِ یک مسیحی است که در آن با عیسی مسیح به آسمان چهارم، جایگاه خورشید، عروج می‌کند.
  • این بیت بازتابی از باور مسیحیان دربارهٔ اقامت عیسی در آسمان تا زمان رجعت دوم اوست.
  • مولانا در این اشاره، هم‌گراییِ آخرالزمانیِ سنت‌های مسیحی و شیعی را برجسته می‌کند، جایی که عیسی با امام مهدی ظهور خواهد کرد.
  • راوی مسیحی بر عظمت تجربیات آسمانی نسبت به دیده‌های زمینی (چون رؤیای یهودی در کوه طور) تأکید می‌کند.
  • این تجربه، هرچند باشکوه، اما از نظر سروش «صورت‌دار» است؛ یعنی محدود به قالب‌های ذهنی و اعتقادات پیشین راوی، نه «بی‌صورت» و جهان‌شمول.

Sources: d6-s57 · 02:32:55 d6-s57 · 01:50:41 d6-s56 · 00:27:15

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。