閱讀 卷 6 帖爾米茲國王宣佈:‘任何在三四天內前往撒馬爾罕,辦理某件要事的人,我將賜予他錦袍、馬匹、奴隸、婢女和黃金。’小丑在村莊裡聽到這個消息,來到王宮,對國王說:‘我至少不能去。’ 詩聯 2573

M6:2573 — تر و خشک و پر و تی باشد دهل / بانگ او آگه کند ما را ز کل

تر و خشک و پر و تی باشد دهلبانگ او آگه کند ما را ز کل
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2573

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: دهل، چه تر باشد و چه خشک، چه پر باشد و چه خالی، بانگش ما را از همهٔ وضعیتش آگاه می‌سازد. معنا: این بیت به این نکته اشاره دارد که هر موجودی، فارغ از حالت درونی‌اش، با فشار بیرونی می‌تواند حقیقتی پنهان را آشکار سازد.

شرح

این بیت از تمثیل دهل بهره می‌گیرد تا نکته‌ای عمیق در باب آگاهی و آشکارسازی حقیقت بیان کند. دهل، این ابزار ساده، حتی در سکوت خود حاوی "چیزی" است که تنها با ضربه بر آن هویدا می‌شود. من می‌بینم که مولانا در اینجا می‌گوید: مهم نیست که پوستی که بر دهل کشیده‌اند، تر باشد یا خشک؛ یا درون دهل پر باشد یا خالی؛ در هر حال، وقتی بر آن کوبیده می‌شود، بانگی از آن برمی‌خیزد که ما را از تمامیتِ وضعیتِ آن آگاه می‌کند، "ز کل". این یک معرفت‌شناسی پویای مولاناست: حقیقت، آن گاه که تحت فشار قرار می‌گیرد، از هر حال و وضعی که باشد، خود را نمایان می‌کند.

در ادامهٔ این تمثیل، مولانا روشن می‌کند که این "بانگ"، بیانگر "سرّ خود از اضطرار" است؛ یعنی آن حقیقتی که در نهان پنهان بوده، اکنون از سر ناچاری خود را آشکار می‌سازد. و این آشکار شدن، آرامش‌بخش است، زیرا "صدق" و راستی، «طمأنینه» می‌آورد و دل‌ها را قرار می‌بخشد. راستگویی، همچون نوری درخشان است که دروغ هرگز نمی‌تواند آن آرامش را به ارمغان آورد. به راستی، آیا می‌توان با دروغ به طمأنینه رسید؟ محال است.

در این سیاق، مولانا از تمثیل "خس" (ریگ یا خاشاک) در دهان یا چشم نیز بهره می‌گیرد. همان‌طور که ریگی در دهان پنهان نمی‌ماند و زبان پیوسته آن را پس می‌زند تا از دهان بیرون افکند، و خار در چشم باعث اشک و بی‌قراری می‌شود تا بیرون رانده شود؛ حقیقت نیز چنین است. نمی‌تواند پنهان بماند و اگر پنهان شود، موجب بی‌قراری و ناآرامی خواهد بود. این «خس» است که باید با فشار (مانند "لگد زدن" در ادامهٔ تمثیل) بیرون رانده شود تا چشم و دهان از آن خلاصی یابد و دل به آرامش رسد. این همان است که در عالم اندیشه نیز می‌بینیم: پنهان‌کاری و عدم صداقت، مانند آن ریگ در دهان است که پیوسته مزاحم است و آرامش فکری را از میان می‌برد، و تا افشا نشود، آسودگی حاصل نمی‌گردد.

نکات کلیدی

  • حقیقت، حتی درونی‌ترین آن، با فشار بیرونی آشکار می‌شود.
  • وضعیت ظاهری (تر، خشک، پر، تهی) ماهیت بانگ را تغییر می‌دهد اما اصل آشکارسازی را نه.
  • راستی و صداقت موجب آرامش و «طمأنینه» در دل می‌شود.
  • دروغ مانند ریگ در دهان است که هرگز پنهان نمی‌ماند و پیوسته موجب بی‌قراری است.

Sources: d6-s58 · 00:58:14

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。