閱讀 卷 6 帖爾米茲國王宣佈:‘任何在三四天內前往撒馬爾罕,辦理某件要事的人,我將賜予他錦袍、馬匹、奴隸、婢女和黃金。’小丑在村莊裡聽到這個消息,來到王宮,對國王說:‘我至少不能去。’ 詩聯 2611

M6:2611 — امرهم شوری برای این بود / کز تشاور سهو و کژ کمتر رود

امرهم شوری برای این بودکز تشاور سهو و کژ کمتر رود
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2611

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: فرمان الهی به مشورت برای این بود که از رایزنی و شور، خطا و کژی کمتر پیش آید. معنا: این بیت بیان می‌کند که دستور به مشورت از آن جهت است که با هم‌اندیشی، اشتباهات و انحراف‌ها در تصمیم‌گیری‌ها به حداقل برسد.

شرح

بی‌تردید، این بیت مولانا یک تفسیر عمیق و پرمغز از امر قرآن به مشورت است، آنجا که می‌فرماید: «وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ». مولانا با بینش خاص خود، نه فقط کارکرد عملی مشورت را بیان می‌کند، بلکه وجه ژرف‌تر و حتی قدسی آن را نیز می‌کاود.

من بر این باورم که مولانا در اینجا دو دلیل عمده برای فضیلت مشورت ارائه می‌کند. نخستین دلیل، وجهی است که همگان به آن واقفند: تعدد عقول، روشنایی بیشتر می‌آورد. چنان که مولانا خود می‌گوید: «این خردها چون مصابیح انور است / بیست مصباح از یکی روشن‌تر است». یعنی وقتی چندین عقل و رأی دور هم جمع می‌شوند، هر یک به مثابه چراغی است که نور خویش می‌افکند و اجتماع این چراغ‌ها، روشنایی و وضوحی به مراتب بیشتر از یک چراغ تنها پدید می‌آورد. از این رهگذر، احتمال وقوع سهو و خطا یا همان «کژ»ی و انحراف، به شکلی چشمگیر کاهش می‌یابد. عقل جمعی، به دلیل گستردگی و تنوع دیدگاه‌ها، معمولاً از خطاهای فردی مصون‌تر است.

اما نکته‌ای که مولانا آن را به درجه‌ای از اهمیت می‌رساند که شاید کمتر کسی بدان توجه کرده باشد، دلیل دوم است: «بو که مصباحی فتد اندر میان / مشتعل گشته ز نور آسمان». اینجاست که امر مشورت از صرفِ یک توصیهٔ عقلانی و پراگماتیک فراتر می‌رود و رنگی متافیزیکی به خود می‌گیرد. مولانا به این امید اشاره می‌کند که در میان این جمع مشورت‌کننده، شاید عقلی وجود داشته باشد که نوری آسمانی بر آن تابیده، بصیرتی فراتر از عقل‌های عادی یافته باشد، یا به تعبیر دیگر، عقلی «پیامبرانه» که با ریاضت یا به واسطه عنایت الهی، به «روشنایی آسمانی» دست یافته است. در این جهانِ پر از ناخالصی و «سفلی و علوی به هم آمیخته»، این «علوی‌نشینان» و «نازک‌بینان» ممکن است در ظاهر تشخیص‌ناپذیر باشند. اما فضای مشورت، مانند یک کاتالیزور عمل می‌کند؛ ظرفیتی برای بروز و ظهور این بصیرت‌های پنهان فراهم می‌آورد. این «مصباح» روشن‌شده از نور آسمان، راهنمایی‌ای می‌کند که جمع را به سوی صواب مطلق رهنمون می‌شود و از هرگونه سهو و کژ، دور می‌سازد. پس مشورت نه فقط برای جمع کردن عقول، که برای «کشف» و «استفاده» از عقل‌های برتر، شاید حتی معنوی و قدسی، نیز هست.

نکات کلیدی

  • مشورت، فراتر از یک توصیهٔ عقلانی، یک امر قدسی و قرآنی است که به کاهش خطا می‌انجامد.
  • تعدد عقول، همچون نور افکنیِ چندین چراغ، روشنایی و وضوح بیشتری در تصمیم‌گیری‌ها ایجاد می‌کند.
  • مشورت ظرفیتی برای ظهور «عقل پیامبرانه» یا بصیرت‌های آسمانی است که ممکن است در میان جمعی از افراد پنهان مانده باشد.
  • در جهانی که «سفلی و علوی» در هم آمیخته‌اند، مشورت ابزاری برای تمایز و بهره‌برداری از حکمت‌های برتر است.

Sources: d6-s60 · 17:07:00 d6-s60 · 18:43:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。