閱讀 卷 6 帖爾米茲國王宣佈:‘任何在三四天內前往撒馬爾罕,辦理某件要事的人,我將賜予他錦袍、馬匹、奴隸、婢女和黃金。’小丑在村莊裡聽到這個消息,來到王宮,對國王說:‘我至少不能去。’ 詩聯 2615

M6:2615 — گفت سیروا می‌طلب اندر جهان / بخت و روزی را همی‌کن امتحان

گفت سیروا می‌طلب اندر جهانبخت و روزی را همی‌کن امتحان
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2615

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گفت «سیر کنید»؛ در جهان بجویید، بخت و روزی خود را همی‌کنید امتحان. معنا: خداوند فرمود در زمین سیر کنید؛ پس در جهان بگرد و به دنبال انسان‌های کامل و صالح باش، چرا که یافتن آن‌ها خود نوعی بخت و روزی‌ست که باید آزمود و برای آن خطر کرد.

شرح

این بیت، دعوتی است از جنس فرمان قرآنی «سیروا فی الارض» (در زمین سیر کنید)، اما با تفسیری عمیق و عرفانی که مولانا به آن می‌بخشد. در گذشته، پیش از آنکه دانش و تجربه از طریق کتب و ابزارهای مدرن قابل دستیابی باشد، سیر و سفر در زمین نه تنها راهی برای شناخت آفاق و انفس بود، بلکه غایت مهم‌تری داشت: یافتن «صالحان»، «بزرگان» و «انسان‌های کامل». این سفرها، به خلاف گردشگری تفریحی امروز که اغلب برای رفع ملالت و سرگرمی انجام می‌شود، با قصد و نیتی پاک، برای رسیدن به گنجینه‌های معنوی حیات صورت می‌گرفت.

من معتقدم، آن‌طور که مولانا می‌گوید، در میان این عقول جمعی، همیشه ممکن است «مصباحی فتد اندر میان، مشتعل گشته ز نور آسمان»؛ یعنی عقل و بصیرتی پیامبرانه یا آسمانی وجود داشته باشد. اما کشف این گونه انسان‌ها به سادگی میسر نیست و نیاز به طلب و جستجو دارد. در این جهان آمیخته از سفلی و علوی، که ظاهراً همه‌چیز در هم تنیده است و روح‌های روشن و تیره در کنار یکدیگرند، یافتن گوهر ناب، خود یک امتحان است.

مولانا می‌فرماید: «بخت و روزی را همی‌کن امتحان». یافتن چنین گنجی، مانند هر کار دیگری در این عالم، تضمین شده نیست. درست مانند تاجری که در سفرهای پرخطر خود، با تهدید راهزنان و سختی راه‌ها، برای کسب معیشت خطر می‌کرد و هیچ تضمینی برای سود نداشت. بخت و روزی در اینجا صرفاً مادی نیست، بلکه یافتن یک روشن‌بین، یک انسان دستگیر و راهنما، بالاترین سرمایه‌ی عمر است. این خود جزو روزی‌های الهی است که به قول مولانا، در این جهان مساوی توزیع نشده. این تفاوت‌ها و نابرابری‌ها، از تبعیض برنخاسته، بلکه لازمه و قائمه‌ی این عالم است؛ جهان، جهان تفاوت‌هاست و نمی‌توان آرزوی رفع کامل آن‌ها را داشت. پس باید در این جهانِ پر از تفاوت‌ها، با خطر و کوشش، به دنبال روزی‌های معنوی بود و بخت خود را در این مسیر آزمود.

نکات کلیدی

  • هدف اصلی سفر در نگاه مولانا، یافتن انسان‌های کامل و صالح است، نه صرفاً تفریح.
  • این بیت به فرمان قرآنی «سیروا فی الارض» اشاره دارد، اما با تفسیری عرفانی و معنوی.
  • برخورد با «عقل پیامبرانه» یا بصیرت آسمانی در میان مردم، از روزی‌های خاص معنوی است.
  • یافتن راهنمایان روحی نه تفریح، بلکه امتحانی برای بخت و روزی الهی‌ست که باید برای آن خطر کرد.
  • مولانا تفاوت در روزی‌ها و نعمت‌ها را لازمه‌ی نظام هستی می‌داند، نه تبعیض یا نقص در عدالت.

Sources: d6-s60 · 17:07:00 d6-s60 · 18:43:00 d6-s60 · 21:03:00 d6-s60 · 22:57:00 d6-s60 · 24:38:00 d6-s60 · 26:00:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。