閱讀 卷 6 帖爾米茲國王宣佈:‘任何在三四天內前往撒馬爾罕,辦理某件要事的人,我將賜予他錦袍、馬匹、奴隸、婢女和黃金。’小丑在村莊裡聽到這個消息,來到王宮,對國王說:‘我至少不能去。’ 詩聯 2617

M6:2617 — زانک میراث از رسول آنست و بس / که ببیند غیبها از پیش و پس

زانک میراث از رسول آنست و بسکه ببیند غیبها از پیش و پس
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2617

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چرا که میراث از رسول، تنها همین است که غیب‌ها را از گذشته و آینده ببیند.

معنا: میراث حقیقی پیامبران، عقل دوراندیش و بینایی است که می‌تواند پیامدهای اعمال را، پیش از وقوع، درک کند و از ورای ظاهر به باطن امور بنگرد.

شرح

«میراث از رسول» که مولانا در این بیت از آن سخن می‌گوید، نه ثروت مادی است و نه حتی آموزه‌های کلامی خشک؛ بلکه بی‌هیچ تردیدی، «عقل رسولانه» است. این عقل رسولانه، به معنای قابلیت غیب‌دانی و خبر دادن از آینده و پیشگویی‌های هزار سال بعد نیست که حتی پیامبر اسلام نیز چنین ادعایی نداشت و قرآن صریحاً می‌فرماید: «قل لو کنت أعلم الغیب لاستکثرت من الخیر» (اعراف: ۱۸۸)؛ یعنی بگو اگر من غیب می‌دانستم، بر سود خود می‌افزودم. همان‌طور که پیامبر اکرم (ص) در آغاز نبوت خود تجارت می‌کرد، این آیه تأکیدی است بر نفی غیب‌دانی مطلق. پس «ببیند غیب‌ها از پیش و پس»، اشاره به «دوراندیشی» است؛ توانایی دیدن «پیامدها» و «نتایج» اعمالی که هنوز ظاهر نشده‌اند. انسان عاقل و پخته، قدم صدم و هزارم را از همین آغاز می‌بیند، نه آنکه تنها به ظاهر و سطح بسنده کند.

این عقل رسولانه، برخلاف گمان برخی، در انزوا و خلوت‌گزینی به دست نمی‌آید. مولانا در بیت پیشین (M6:2616) می‌فرماید: «در مجالس می‌طلب اندر عقول / آنچنان عقلی که بودند در رسول». این یعنی باید در همنشینی با دیگران و در مصاحبت و مجالست با صاحبان خرد، آن عقل رسولانه را جست‌وجو کرد. به همین سبب، پیامبر اسلام (ص) به کرات از رهبانیت و خلوت‌گزینی در کوه‌ها منع کرد. رهبانیت، آدمی را از عقول دیگران محروم می‌کند و از فواید همنشینی با صالحان بی‌بهره می‌سازد. در عالم مسلمانی تقریباً هیچ کس فتوا به رهبانیت نداده است؛ زیرا پیامبر فرموده‌اند: «رهبانیة امتی الجلوس فی المساجد». این حدیث و آموزه‌هایی چون جهاد، نماز جمعه، عیادت بیماران، و رفع موانع از مسیر مردم، همگی نشان از تأکید اسلام بر تکافل و هم‌داستانی اجتماعی دارند. لذا دوراندیشی و بینش پیامبرانه، نه از طریق جدا شدن از جامعه، بلکه در متن آن و از رهگذر استفاده از خرد جمعی حاصل می‌شود. مولانا در ادامه تأکید می‌کند که همین پرهیز از رهبانیت و گوشه‌نشینی از جانب پیامبر، خود نشانه‌ای از شکوه و جلال شریعت است که به انسان نهی می‌کند از «ترهب و شدن خلوت به کوه».

نکات کلیدی

  • میراث حقیقی پیامبران، عقل دوراندیش است، نه دانش غیب مطلق یا پیشگویی.
  • «دیدن غیب‌ها از پیش و پس» به معنای درک پیامدهای پنهان اعمال است، نه غیب‌دانی محض.
  • این عقل رسولانه از طریق معاشرت و مجالس با اهل خرد حاصل می‌شود، نه انزوا و رهبانیت.
  • اسلام و مولانا رهبانیت را رد می‌کنند، زیرا آن را مانع رشد عقل جمعی و فهم اجتماعی می‌دانند.

Sources: d6-s60 · 27:39:00 d6-s60 · 29:00:00 d6-s60 · 30:18:00 d6-s60 · 30:55:00 d6-s60 · 36:30:00 Quran 7:188

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。