閱讀 卷 6 帖爾米茲國王宣佈:‘任何在三四天內前往撒馬爾罕,辦理某件要事的人,我將賜予他錦袍、馬匹、奴隸、婢女和黃金。’小丑在村莊裡聽到這個消息,來到王宮,對國王說:‘我至少不能去。’ 詩聯 2622

M6:2622 — کان دعا شد با اجابت مقترن / کفو او نبود کبار انس و جن

کان دعا شد با اجابت مقترنکفو او نبود کبار انس و جن
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2622

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن دعایی بود که با اجابت همراه شد؛ زیرا بزرگانِ انس و جن نیز همتای او نبودند. معنا: این بیت دربارهٔ فردی است که دعایش بی‌درنگ به اجابت می‌رسد. دلیل این اجابت، جایگاه والای اوست که هیچ یک از بزرگان آدمی یا پری را یارای همتایی با او نیست.

شرح

این بیت گواهی می‌دهد بر مقام والای «اَصلَح»، یعنی کامل‌ترین و شایسته‌ترین انسان‌ها. من این را در سخنرانی‌هایم بارها گفته‌ام که در میان «صالحان» (نیکوکاران)، همیشه کسی هست که به درجهٔ «اصلح» می‌رسد، یعنی نیکوکارترین و برترینِ آنان. این مقام، همتایی ندارد و مولانا قاطعانه می‌گوید که «کفو او نبود کبار انس و جن». نه از میان آدمیانِ بزرگ، و نه از میان جنیانِ بلندمرتبه، کسی را یارای برابری با او نیست.

ویژگی ممتاز چنین شخصی این است که دعایش «با اجابت مقترن» می‌شود؛ یعنی میان خواست او و خواست خداوند هیچ فاصله و حجابی وجود ندارد. گویی ارادهٔ او، عین ارادهٔ حق است. خواست او، خواست خداست، و خواست خدا، خواست او. این همان معنای عمیقی است که در احادیث قدسی نیز می‌یابیم که «بنده‌ای با نوافل به من نزدیک شود تا او را دوست بدارم، و چون دوستش بدارم، من چشم او می‌شوم که با آن می‌بیند و گوش او که با آن می‌شنود...» اینجاست که دیگر دعا، صرفاً خواسته‌ای از مخلوق نیست، بلکه تبلور ارادهٔ الهی است که از زبان بندهٔ کاملش جاری می‌شود. او به حدی با حق یگانه شده که هر آنچه طلب کند، بی‌هیچ درنگی پاسخ می‌گیرد.

به تعبیر من، اولیای الهی و انسان‌های کامل، «خدایان روی زمین» هستند؛ نه به معنای شرک‌آلود آن، بلکه به معنای تجلی‌گاه صفات و ارادهٔ خداوند. اگر خداوند می‌خواست در این جهان ظهور کند، در کالبد چنین انسان کاملی ظاهر می‌شد. از همین روست که مولانا فرموده است: «هر که خواهد همنشینی با خدا، گو نشیند در حضور اولیا». همنشینی با آنان، همنشینی با خداوند است، زیرا اراده و میل این بزرگان، از ارادهٔ الهی جدا نیست.

حالا چرا این مهم است؟ چون کفو نداشتن و بی‌همتا بودن اوست که دعایش را اجابت‌بخش می‌کند. این مقام «اصلح» مقامِ یگانگی با ارادهٔ حق است. پس اگر کسی با چنین بزرگی وارد نزاع و جدال شود، حتی اگر سخنان شیرین یا ترش (یعنی چه منطقی و چه ناخوشایند) بگوید، حجت او «داحض» (باطل و بی‌اساس) خواهد بود. این جایگاه، فراتر از استدلالات بشری است، چرا که از خاستگاهی الهی بهره می‌برد.

نکات کلیدی

  • «اَصلَح» کامل‌ترین انسان است که مقامش در میان انس و جن بی‌همتاست.
  • دعای «اصلح» بی‌درنگ اجابت می‌شود، زیرا ارادهٔ او عین ارادهٔ الهی است.
  • اولیا و انسان‌های کامل تجلی‌گاه ارادهٔ خداوند بر روی زمین هستند.
  • همنشینی با انسان‌های کامل، همنشینی با خداوند است.
  • مقام «اصلح» از چنان منزلتی برخوردار است که هرگونه جدال و ستیز با او بی‌نتیجه است.

Sources: d6-s60 · 38:43:00 d6-s60 · 41:32:00 d6-s60 · 42:58:00 d6-s60 · 43:50:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。