閱讀 卷 6 老鼠與水獺連結的故事:兩隻的腳被一根長繩綁在一起。烏鴉抓走了老鼠,水獺懸在空中,牠哀嚎並後悔與異類連結,不與同類相處。 詩聯 2647

M6:2647 — چون شد آدم مظهر وحی و وداد / ناطقهٔ او علم الاسما گشاد

چون شد آدم مظهر وحی و ودادناطقهٔ او علم الاسما گشاد
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2647

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنگاه که آدم مظهر وحی و دوستی (خداوند) شد، نیروی ناطقهٔ او دانش نام‌ها را گشود. معنا: این بیت نشان می‌دهد که چگونه پذیرش وحی و دوستی خداوند، به آدم قابلیت شناخت عمیق و بیان حقایق هستی را بخشید.

شرح

مولانا در این بیت به مقام ممتاز آدم و حکمت نهفته در سرشت او اشاره می‌کند. می‌فرماید آنگاه که آدم، برخلاف شیطان، مظهر وحی و وداد الهی گشت، «ناطقه» یا همان قوهٔ گویایی و فهم او، «علم الاسماء» را گشود. اینجا باید تأکید کنم که تفاوت آدم با شیطان، در «وداد» اوست. شیطان «مظهر خصومت با خداوند» بود و با استکبار و اعتراض، راه خویش را کج کرد؛ اما آدم، حتی در پی «عصیان» خود، از در دوستی با پروردگار درآمد و اعتراض نکرد. همین واداد، گشودگی او را به روی وحی الهی ممکن ساخت. در این طریق، آدم نه در مقابل پروردگار، بلکه در مقام پذیرش و همدلی قرار گرفت و این خود، گشودنِ راهِ دانش بود.

اما «علم الاسماء» به چه معناست؟ بی‌تریدید مولانا مرادش از «نام‌ها»، نام‌های قراردادی و سطحی اشیا نیست. اینکه خدا به آدم یاد داده باشد که این «آب» است و آن «خاک»، چه فضیلتی دارد؟ این را از خود مثنوی می‌آموزیم که «نام هر چیزی آنچنان که هست آن». یعنی حقیقت و ماهیت باطنی اشیاء. مثل آنکه به آدم حقیقت آب (H2O) یا ماهیت انرژی‌گون ماده را آموخته باشند، نه صرفاً واژه‌هایی که ما برای تسهیل تفاهم به کار می‌بریم. به قول حکما، «الاسم هو المسمی». اسم حقیقی، تجلی مسماست؛ نشان‌دهندهٔ ذات و خواص آن است. ناطقهٔ آدم آنچنان گشوده شد که می‌توانست با رؤیت هر شیء، نامی برای آن بگوید که ماهیت و خاصیت حقیقی آن را آشکار سازد، نه نام‌های مجازگونه و مبالغه‌آمیز ما. اینجاست که آدم، به دلیل همین وداد و گشودگی‌اش به وحی، به زبانی دست می‌یابد که می‌تواند به گونه‌ای «فاش» از «خاصیت و ماهیت» اشیاء سخن بگوید؛ زبانی که بر مسما منطبق است و در خود هیچ کژگویی یا مبالغه‌ای ندارد. در این فرایند، ناطقهٔ آدم خود به واسطه‌ای شفاف برای بیان حقیقت هستی بدل می‌شود، بی هیچ گرد و غباری از جانب فریب یا خطا.

نکات کلیدی

  • آدم، با پذیرش وحی و دوستی (وداد) با خداوند، از اعتراض و استکبار شیطان فاصله می‌گیرد.
  • ناطقهٔ آدم، گنجینهٔ «علم الاسماء» را می‌گشاید که بیانگر توانایی او در درک و نام‌گذاری حقایق باطنی اشیاء است.
  • «علم الاسماء» نه دانش نام‌های قراردادی، بلکه شناخت ماهیت و خواص حقیقی هر چیز است؛ همان معنای «الاسم هو المسمی».
  • این بیت نشان می‌دهد که چطور گشودگی قلب به عشق الهی، کلید گشایش عمیق‌ترین لایه‌های معرفت و بیان حقیقت می‌شود.

Sources: d6-s61 · 47:55 d6-s61 · 49:02 d6-s61 · 50:47 d6-s61 · 52:03 d6-s61 · 53:10 d6-s61 · 54:30

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。