閱讀› 卷 6› 海牛從海底取出卡維安珠寶，夜間放在海灘上，在光芒中吃草。商人從伏擊處出來，等到海牛離珠寶遠去，商人用泥土覆蓋珠寶，然後爬上樹躲藏起來。故事以此類推。› 詩聯 2930

M6:2930 — لجم بیند فوق در شاه‌وار / پس ز طین بگریزد او ابلیس‌وار

لجم بیند فوق در شاه‌وارپس ز طین بگریزد او ابلیس‌وار
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2930

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: مَردَم لجن را بر فراز آن دُرّ شاهانه می‌بیند، / پس او همچون ابلیس از آن گِل می‌گریزد. معنا: این بیت دربارهٔ شخصی است که تنها ظاهر خاکی و ناچیز را می‌بیند و از دیدن گوهر پنهان در آن باز می‌ماند، درست مانند ابلیس که روح الهی در آدم را ندید.

شرح

بله، بی‌تردید، این بیت یکی از عمیق‌ترین تذکرهای مولاناست دربارهٔ فریب ظاهر و لزوم بصیرت باطنی. قصهٔ گاو بحری یا گاو عنبر که مولانا در اینجا نقل می‌کند، تمثیلی است روشنگر. این گاو عظیم دریایی، گوهرِ گران‌بهای کاویان را از اعماق دریا به ساحل می‌آورد. این گوهر، شب‌چراغی است که فضای اطراف را روشن می‌کند و گاو در پرتو آن می‌چرد. اما بازرگانی که در کمین است، وقتی گاو کمی دور می‌شود، آن گوهر شاهانه را با لجن و گل می‌پوشاند تا از تاراج و گزند در امان بماند یا آن را پنهان کند و بعد خود بر درخت پنهان می‌شود. گاو که بازمی‌گردد و بر سر جای گوهر می‌رسد، جز لجن و گل نمی‌بیند. گوهری را که خود از عمق آورده، در پس این حجاب خاکی نمی‌شناسد و ابلیس‌وار از آن گِل می‌گریزد. اینجاست که مولانا با قاطعیت می‌فرماید: «لجم بیند فوق در شاهوار / پس ز طین بگریزد او ابلیس‌وار»؛ او لجن را بر فراز دُرّ می‌بیند و مانند ابلیس از آن گِل می‌گریزد، چرا که باطن آن گل را درنمی‌یابد. همین خطای مهلک را ابلیس نیز مرتکب شد. وقتی خداوند به او فرمان سجده بر آدم داد، ابلیس تنها گِلِ آدم را دید و از روح الهی که در او دمیده شده بود، غافل ماند. او به زعم خویش گفت: «اَنَا خَیرٌ مِنهُ خَلَقتَنی مِن نارٍ وَ خَلَقتَهُ مِن طینٍ»؛ من از آتشم و او از گِل، پس برتر از اویم و هرگز سجده نخواهم کرد. این همان چشم کوری است که مولانا در جای دیگر می‌فرماید: «ای بسا کس را که صورت راه زد / قصد صورت کرد و بر الله زد». ظاهر را دید و باطن را نیافت. او باطنِ آن گِل را درنیافت و به همین دلیل، از سجده بر آدم بازماند و از درگاه حق رانده شد. مولانا این نکته را بارها تکرار می‌کند که نباید فریب ظاهر را خورد. گاهی گنجی در ویرانه پنهان است، و گاهی ولیّ خدا در جامه‌ای می‌رود که مردم او را نمی‌شناسند. این همان «ملامتی‌گری» است که خود عارف برای حفظ گوهر وجودش از طمع‌ورزی و حسد دیگران، آن را در جامهٔ نامطلوبی می‌پوشاند. «ای بسا زر که سیه‌تابش کنند / تا شود ایمن ز تاراج و گزند». بسیاری از حقایق و بزرگان عالم، خود را در پس پرده‌ای از عیب‌نمایی یا بی‌ادبی یا گِل‌آلودگی پنهان می‌کنند تا تنها کسانی که چشم بصیرت دارند، بتوانند آن‌ها را دریابند. پس، این بیت هم هشداری است برای ما که در قضاوت‌هایمان اسیر ظاهر نشویم و هم یادآور این حقیقت که خداوند خود نیز گاهی گوهرهای خود را در گِل پنهان می‌کند تا تنها اهل دل، که تجار حقیقت‌اند و نه هر گل‌کاوی، آن‌ها را بشناسند.

نکات کلیدی

  • ظاهر‌بینان از درک حقیقت باز می‌مانند؛ همانند ابلیس که گوهر آدم را ندید.
  • گوهر وجود انسان در پس حجابی از گِل پنهان است و تنها اهل بصیرت آن را می‌شناسند.
  • گاه خداوند حقایق گران‌بها را در پوشش‌های ناچیز و نامطلوب پنهان می‌کند.
  • حکمت الهی در پنهان داشتن گنج‌ها در ویرانه‌ها یا پوشاندن زر با سیاهی نهفته است.

Sources: d6-s66 · 00:58:01 d6-s66 · 00:64:52

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。