閱讀 卷 6 阿卜杜勒·高特(Abdul Ghawth)被仙女帶走,多年居住於仙女之間的故事。多年後,他回到城市,卻無法忍受與自己的孩子分離,因為他與那些仙女之間存在著同類相親和心靈相通的關係。 詩聯 3005

M6:3005 — در پی خو باش و با خوش‌خو نشین / خوپذیری روغن گل را ببین

در پی خو باش و با خوش‌خو نشینخوپذیری روغن گل را ببین
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3005

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: به دنبال منش خویش باش و با نیک‌خویان بنشین؛ بنگر که چگونه روغن گل، خوی گل را می‌پذیرد. معنا: این بیت اهمیت همنشینی و اثرپذیری عمیق از اطرافیان را گوشزد می‌کند و تأکید دارد که سرشت آدمی با معاشرت شکل می‌گیرد و دگرگون می‌شود.

شرح

این بیت در مثنوی، یک نتیجه‌گیری راهگشا از حکایات پیشین است که مولانا در آن به روشنی تعلیم می‌دهد چگونه منش و سرشت ما دگرگون می‌شود. بی‌جهت نیست که پیش از این، حکایت فرشتگانی را می‌گوید که در عرش، موسی‌صفت بودند، اما چون به زمین فرود آمدند و با فرعون‌خویان نشستند، خود نیز فرعون شدند و خواری و پستی پذیرفتند. این تمثیل، هشداری صریح است: محیط و همنشین، قادر است ماهیت باطنی ما را از موسایی به فرعونی بدل کند.

مولانا در این بیت می‌فرماید: «در پی خو باش و با خوش‌خو نشین». این یک دستورالعمل عملی و بسیار حیاتی است. «خو» یعنی خصلت و سرشت. تو باید در پی خوی خود، یعنی در پی آن خوی نیکویی باشی که بالقوه در توست، و برای پرورش آن، با کسانی بنشینی که خود، خوش‌خو هستند. این تنها راه صیقل‌دادن جوهر وجودی توست.

برای روشن‌تر کردن این نکته، مولانا به مثالی بدیع و محسوس پناه می‌برد: «خوپذیری روغن گل را ببین». روغن گل، به خودی خود رایحهٔ گل ندارد؛ اما چون در میان گل‌ها قرار می‌گیرد، یا از عصارهٔ گل‌ها ساخته می‌شود، چنان عطر گل را جذب می‌کند که گویی خود، گل شده است. این صرفاً یک تقلید نیست؛ این یک استحالهٔ وجودی است. همان‌گونه که خاک در همسایگی جسم پاک ولیّ خدا شرافت می‌یابد و مطهر می‌شود، جان آدمی نیز از هم‌نشینی با خوبان، تطهیر و تلطیف می‌شود. آن خاکِ گور که بر آن دل می‌نهند، به برکت همجواری با جسم پاک به مقام شرافت رسیده است. این بیان مولانا، دقیقاً همان چیزی است که سعدی شیرین‌سخن نیز در حکایتی دیگر می‌فرماید: "تا من گلی ناچیز بودم، ولیکن مدتی با گل نشستم / گل اندر زیر من گسترده پر کرد / مرا با همنشینی مفتخر کرد / چو لختی عمر من با وی گذر کرد / کمال همنشینی در من اثر کرد / وگرنه من همان خاکم که هستم."

این، بی‌شک، یکی از عمیق‌ترین و بنیادی‌ترین آموزه‌های مولانا در باب اخلاق عملی و "تطییب الاخلاق" است. اگر "خو" تغییر کند، "خوی" نیز دگرگون می‌شود. آدمی ظرفی‌ست که همنشین آن را پر می‌کند. پس، اگر می‌خواهی به ساحل سلامت برسی، باید در کشتی با کسانی بنشینی که از کشتی‌بانی خبر دارند و خود نیز طالب ساحل‌اند. این تنها راه است.

نکات کلیدی

  • محیط و همنشین می‌تواند ماهیت باطنی ما را از نیکو به بد دگرگون کند.
  • مولانا بر انتخاب آگاهانهٔ همنشینان خوش‌خو برای رشد شخصیت تأکید می‌کند.
  • سرشت آدمی از طریق جذب خصلت‌های اطرافیان، دچار استحالهٔ وجودی می‌شود، نه صرفاً تقلید.
  • این بیت یک دستورالعمل عملی برای "تطییب الاخلاق" (تصفیهٔ اخلاق) است.
  • انتخاب هم‌صحبت نیکو، راه رسیدن به سلامت معنوی و اصلاح خویش است.

Sources: d6-s67 · 01:11:32 d6-s67 · 01:12:37 s02 [moral contagion via proximity]

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。