閱讀 卷 6 賈法爾(Ja'far)獨自攻打城堡,城堡之王就如何擊退他進行商議。國王的大臣對國王說:‘千萬要投降,不要因無知而冒險,因為此人是聖人,在他心中,上帝的眾多力量匯聚。’等等。 詩聯 3064

M6:3064 — از کمال قدرت ابدان رجال / یافت اندر نور بی‌چون احتمال

از کمال قدرت ابدان رجالیافت اندر نور بی‌چون احتمال
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3064

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از کمال قدرتِ ابدانِ مردانِ خدا، توان یافتند که نور بی‌مانندِ حق را در خود تاب آورند و حفظ کنند.

معنا: این بیت بیان می‌دارد که مردان الهی، با نیروی کمال‌یافتهٔ جسمانی و روحانی خود، قادرند تجلی نور بی‌همتای الهی را تحمل کرده و در وجود خود جای دهند، برخلاف موجودات مادی دیگر که تاب تحمل چنین نوری را ندارند.

شرح

مولانا در این بیت به نکته‌ای عمیق و پارادوکسیکال اشاره می‌کند که در سراسر مثنوی بسط می‌یابد: ظرفیت تحملِ نور بی‌کران الهی. او بحث را با یادآوریِ داستان موسی و کوه طور آغاز می‌کند؛ آنجا که کوه تاب یک جلوهٔ نور حق را نیاورد و مندک شد. اما، آن‌گونه که مولانا می‌فرماید، مردان خدا، «ابدان رجال» ـ که به تعبیر من منظور پیامبران، اولیا و عارفان کامل است ـ به واسطهٔ «کمال قدرت» خود، می‌توانند این «نور بی‌چون» را در خود «احتمال» کنند، یعنی در واقع آن را تحمل کرده و پذیرا باشند. قدرتِ این ابدان از جنس صلابتِ کوه نیست، بلکه قدرتی روحانی است که جسم را نیز تاب آور می‌کند.

من می‌بینم که مولانا در ادامهٔ این مضمون، از تمثیل شگفت‌انگیز «قاروره» (شیشه یا ظرف بلورین) بهره می‌برد. او می‌پرسد: آن نوری که کوه طور ذره‌ای از آن را برنتابید، چگونه در یک «قاروره‌ای» جای می‌گیرد؟ این پرسش ما را به عمق این پارادوکس می‌برد. «قاروره» در اینجا نمادی است از ظاهری لطیف و شکننده، که به باطنی توانمند اشاره دارد. در قرآن کریم، در سورهٔ دهر، دربارهٔ حوریان بهشتی می‌فرماید: «کانت قواریرا قواریرا من فضة قدروها تقدیرا»؛ یعنی آن‌ها مانند شیشه‌هایی هستند که از نقره ساخته شده‌اند، نقره‌ای که چنان ظریف تراشیده شده که چون شیشه شفاف است و نور از آن عبور می‌کند. اینجا هم نوعی لطافت و شفافیت، با ظرفیتی پنهان، در هم آمیخته است.

همین تمثیل «قاروره» در حدیث نبوی نیز برای زنان به کار رفته است: «رفقا بالقواریر»؛ یعنی با شیشه‌ها به نرمی و ملایمت رفتار کنید، زیرا شکننده هستند. و نیز در نهج‌البلاغه، امیرالمؤمنین (ع) در نامه‌ای به امام حسن (ع) در توصیف زنان می‌فرمایند که اینان «قواریر» هستند، یعنی شیشه‌اند و زود می‌شکنند. این اشاره‌ها به ظاهر ظریف و شکنندهٔ قاروره، در عین حال، به معنای قابلیتِ بی‌نظیر آن برای نگهداری و عبور دادن نور است. مولانا با این تمثیل می‌خواهد بگوید که ظرفیت پذیرش نور الهی، نه به عظمت ظاهری و خشونت مادی، که به لطافت باطنی و کمال روحانی است؛ لطافتی که آن را چون شیشه‌ای برای نور و چون رودی برای آب، شفاف و پذیرنده می‌سازد. پس قدرت «ابدان رجال» در این است که همچون آن شیشه‌های ظریف، می‌توانند نور حق را بی‌هیچ تغییری در خود جای دهند و از خود عبور دهند، و این اوج کمال انسانی است.

نکات کلیدی

  • تحمل نور بی‌کران الهی، ویژگی ممتاز «ابدان رجال» (مردان خدا) است.
  • ظرفیت پذیرش حق، نه به عظمت ظاهری، بلکه به کمال و لطافت باطنی وابسته است.
  • مولانا پارادوکس قدرت و ظرافت را با تمثیل «قاروره» (شیشه) تبیین می‌کند: آنچه کوه طور را متلاشی ساخت، در وجودی لطیف‌تر جای می‌گیرد.
  • اشاره به «قاروره» در قرآن و حدیث، لایه‌های معنایی عمیق‌تری از ظرفیت پنهان در آنچه شکننده به نظر می‌رسد، می‌گشاید.

Sources: d6-s68 · 01:36:04 d6-s68 · 01:35:14 d6-s68 · 01:37:37

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。