閱讀› 卷 6› 賈法爾（Ja'far）獨自攻打城堡，城堡之王就如何擊退他進行商議。國王的大臣對國王說：‘千萬要投降，不要因無知而冒險，因為此人是聖人，在他心中，上帝的眾多力量匯聚。’等等。› 詩聯 3074

M6:3074 — بر دو کون اسپ ترحم تاختیم / پس عریض آیینه‌ای بر ساختیم

بر دو کون اسپ ترحم تاختیمپس عریض آیینه‌ای بر ساختیم
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3074

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ما بر گسترهٔ هر دو جهان (دنیا و آخرت)، اسب رحمت و شفقت خویش را دواندیم؛ آنگاه آینه‌ای فراخ و وسیع بنا نهادیم. معنا: خداوند پس از آنکه گسترهٔ بیکران رحمت خود را بر سراسر هستی جاری ساخت، آینه‌ای عظیم آفرید تا این فیض الهی را منعکس سازد و در جهان بپراکند.

شرح

این بیت، از آن دست ابیاتی است که گویی مولانا از زبان حق تعالی سخن می‌گوید و تصویری بلند از کیفیت تجلی رحمت الهی در هستی به دست می‌دهد. «بر دو کون اسپ ترحم تاختیم»، یعنی ما، ذات باری‌تعالی، اسب رحمت خود را بر دو جهان، این عالم طبیعت و آن عالم ماوراء طبیعت، بر سراسر دنیا و آخرت، دواندیم و رحمت خود را بی‌کران گسترانیدیم. این ترحّم، همان رحمت مطلق الهی است که لازمهٔ وجود و بسط هستی است.

پس از این گسترهٔ رحمت، چه اتفاقی افتاد؟ «پس عریض آیینه‌ای بر ساختیم». این آینهٔ عریض و وسیع، کانون اصلی معنای این بیت است. بی‌شک، این آینه، چیزی نیست جز «انسان کامل» یا «ولیّ خدا» که جامع جمیع صفات الهی است. همانگونه که در حدیث قدسی آمده است که خداوند فرمود: «لا یسعنی ارضی و سمائی ولکن یسعنی قلب عبدی المؤمن» — من در آسمان‌ها و زمین نمی‌گنجم، اما در دل بندهٔ مؤمنم می‌گنجم. این دل مؤمن، که همان دل انسان کامل است، تبدیل به مخزن انوار الهی می‌شود. این انسان کامل، به فرمودهٔ مولانا و دیگر عرفا، آینه‌ای است که خدا در او می‌تابد و او نیز به نوبهٔ خود می‌تابد و همه جا را روشن می‌کند.

به همین معناست که پیامبر اسلام (ص) «رحمة للعالمین» خوانده می‌شود؛ یعنی ایشان آینه‌ای بزرگ و جامع بودند که تمام انوار رحمت الهی را انعکاس می‌دادند. این آینه نه تنها رحمت را نشان می‌دهد، بلکه آن را فعالانه در جهان منتشر می‌کند. جهان هستی، بدون وجود چنین آینه‌ای، توان تحمل درخشش و جمال الهی را ندارد؛ این آینه نقش واسطهٔ فیض را ایفا می‌کند تا انوار و برکات خداوند در میان عالمیان پخش شود. از همین روست که مولانا بلافاصله در بیت بعد می‌گوید: «هر دمی زین آینه پنجاه عرس / بشنو آینه ولی شرحش مپرس.» این آینهٔ رحمت، هر دم، جشن‌ها و شادی‌های فراوانی را به وجود می‌آورد؛ یعنی رحمت‌ها و سرورها و برکات پیوسته از طریق این آینه در عالم پخش می‌شود. پس این بیت، عمق تجلی رحمت الهی را از طریق واسطهٔ انسان کامل به ما نشان می‌دهد.

نکات کلیدی

  • خداوند، رحمت خود را بر تمام هستی، اعم از دنیا و آخرت، گسترانیده است.
  • آینهٔ وسیعی که از آن سخن می‌رود، همان انسان کامل یا ولیّ خداست.
  • انسان کامل، ظرف و واسطهٔ تجلی و پخش رحمت الهی در عالم است.
  • رحمت الهی از طریق این آینه، منشأ برکات، شادی‌ها و جشن‌های معنوی در هستی است.

Sources: d6-s68 · 01:43:40 d6-s68 · 01:46:55 d6-s69 · 08:45:00

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。