閱讀 卷 6 賈法爾(Ja'far)獨自攻打城堡,城堡之王就如何擊退他進行商議。國王的大臣對國王說:‘千萬要投降,不要因無知而冒險,因為此人是聖人,在他心中,上帝的眾多力量匯聚。’等等。 詩聯 3080

M6:3080 — زان شود آتش رهین سوخته / کوست با آتش ز پیش آموخته

زان شود آتش رهین سوختهکوست با آتش ز پیش آموخته
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3080

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آتش وامدار فتیله می‌شود، چرا که فتیله از پیش با آتش آشنا و هم‌جنس شده است. معنا: این بیت می‌گوید که آتش به چیزی می‌چسبد که از جنس خودش باشد؛ هر شیئی به دلیل سنخیت درونی‌اش چیزی را جذب می‌کند.

شرح

من این بیت را همیشه شاهدی بر اصل بنیادین «مجانست» در اندیشه مولانا می‌دانم. مولانا اینجا با تمثیلی ساده و عَرف‌فهم، واقعیتی عمیق را آشکار می‌کند: آتش به سوخته رهین می‌شود، یعنی مدیون و وابسته می‌گردد، برای اینکه سوخته از پیش با آتش آموخته و هم‌جنس شده است. سوخته، در گذشته، به پارچه‌ای می‌گفتند که برای انتقال آتش از سنگ چخماق به چراغ‌ها استفاده می‌شد. این فتیله آتش را از چخماق می‌گرفت، دیگران را روشن می‌کرد، و سپس با انگشت خاموشش می‌کردند. نکته اینجاست که این آتش به هر چیزی نمی‌چسبد؛ نه به سنگ می‌چسبد، نه به آب. تنها به چیزی جذب می‌شود که با آن هم‌جنس و مجانس باشد. این «آموختگی از پیش» به معنای تجربه یا دانش عقلانی نیست؛ بلکه به معنای سنخیت ذاتی و آمادگی درونی برای پذیرش آن است. این اصل مجانست در سراسر مثنوی جاری است. جهان، همان‌طور که بارها گفته‌ام، آینه‌دار جمال الهی‌ست. خداوند از دل این آینه‌ها می‌تابد و هر آینه‌ای به قدر وسع و ظرفیت خود این جمال بی‌نهایت را منعکس می‌کند. اما برای اینکه این انعکاس صورت پذیرد، باید آینه پاک و آماده باشد و با آن نور سنخیت داشته باشد. درست مثل چهره موسی که از تجلیات حق چنان نورانی شده بود که مردمان تاب دیدنش را نداشتند. موسی ناچار شد از خرقه خود نقابی بسازد، نه از پارچه‌ای بیگانه. چرا؟ چون خرقه او از جنس خودش بود، با روح او انس گرفته و با نور او مجانست پیدا کرده بود. اگر پرده از غیرِ لباس موسی بود، پاره می‌شد. تنها چیزی که سنخیت داشت، توانایی پذیرش آن نور را داشت. اینجاست که اهمیت ظرفیت درونی و «بندگی» آشکار می‌شود. ما در عالم با چیزهایی مواجه می‌شویم که به آن‌ها جذب می‌شویم یا از آن‌ها دفع می‌شویم، و این به خاطر مجانست‌ها و عدم مجانست‌های درونی ماست. جهان و موجودات آن، همه، تجلی خداوندند. اما کیفیت درک و جذب این تجلیات به «استعداد» و «آمادگی قبلی» ما بستگی دارد. ما با چشم سر، جهان را می‌بینیم، اما برای دیدن «کل» در «جزء»، برای مشاهده جمال حق در این آینه کوچک، چشم خاصی لازم است. چشمی که با نور حق «از پیش آموخته» باشد. این آموختگی، همان تهذیب نفس و از خود رها شدن است.

نکات کلیدی

  • اصل مجانست: آتش تنها به آنچه با آن هم‌جنس و «آموخته» است، می‌چسبد.
  • سوخته نمادی از آمادگی باطنی برای دریافت نور الهی است، نه صرفاً دانش.
  • جهان آینه‌ای برای تجلی خداوند است؛ اما کیفیت این بازتاب به سنخیت درونی آینه بستگی دارد.
  • تجربه موسی و پرده‌ای که از جنس خرقه او بود، تأکید بر مجانست ذاتی برای پذیرش تجلی حق است.
  • درک عمیق این بیت مستلزم بندگی، تهذیب نفس و رهایی از خود است تا «چشم خاص» مشاهده گشوده شود.

Sources: d6-s69 · 09:06:00 d6-s69 · 11:22:00 d6-s69 · 16:31:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。