閱讀 卷 6 賈法爾(Ja'far)獨自攻打城堡,城堡之王就如何擊退他進行商議。國王的大臣對國王說:‘千萬要投降,不要因無知而冒險,因為此人是聖人,在他心中,上帝的眾多力量匯聚。’等等。 詩聯 3085

M6:3085 — پس زنی گفتش ز چشم عبهری / که ز دستت رفت حسرت می‌خوری

پس زنی گفتش ز چشم عبهریکه ز دستت رفت حسرت می‌خوری
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3085

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنگاه زنی با چشمانی نرگس‌سان به موسی گفت: «تو بینایی‌ات را از دست دادی و اکنون حسرت می‌خوری؟» معنا: این بیت، پرسش زنی از حضرت موسی را پس از بازگشتش از کوه طور روایت می‌کند که به او می‌گوید، از دست دادن بینایی ظاهری‌اش مایه حسرت است؛ این نشان‌دهندهٔ درک سطحی از فداکاری و نادیده گرفتن عظمت تجربه‌های معنوی است.

شرح

این بیت، از آنجا می‌آید که مولانا ماجرای بازگشت حضرت موسی را از کوه طور روایت می‌کند. پس از تجلی الهی بر چهرهٔ موسی، سیمای او چنان نورانی شده بود که حتی همسرش هم تاب نگاه کردن به آن را نداشت. خداوند به موسی فرمان داد که با خرقهٔ خویش، نه پارچه‌ای بیگانه، نقابی بسازد تا نور چهره‌اش چشم دیگران را نیازارد؛ چرا که تنها چیزی که از جنس خود او بود می‌توانست آن نور فراگیر را در خود نگه دارد و تخفیف دهد. مولانا این را تمثیلی می‌آورد تا بگوید تجلیات الهی چنان نافذند که نیاز به پرده‌ای از جنس خود دارند. اینجاست که آن زن، با نگاهی کاملاً زمینی، به موسی می‌گوید: «پس تو بینایی‌ات را از دست دادی و اکنون حسرت می‌خوری؟»

واژهٔ «عبهری» که در اینجا آمده، معادل «نرگس» در زبان عربی است. نرگس، به دلیل شکل خاص گلبرگ‌ها و مرکز آن، همواره در ادبیات فارسی به چشم تشبیه شده است. پس «چشم عبهری» یعنی چشمانی نرگس‌سان. اما نکته اینجاست که آن زن، با دیدی ظاهربین و مادی، از دست دادن بینایی جسمانی را برای موسی یک خسارت بزرگ می‌داند و گمان می‌کند که موسی باید از این بابت حسرت بخورد. او به هیچ وجه قادر به درک آن نیست که موسی در ازای این «از دست دادن»، به چه نور و معرفت و بصیرت بی‌مانندی دست یافته است.

مولانا در جای دیگری این را به مجاهدت مردان طریق تشبیه می‌کند که در ابتدا شاید نان و متاع اندکی در راه خدا می‌دهند، اما در نهایت «جان» می‌بازند؛ یعنی به بالاترین مرتبهٔ فداکاری می‌رسند. زنِ داستان موسی نیز همین‌گونه است: او ارزش جان و بصیرت معنوی را نمی‌شناسد و فقط فقدان یک عضو جسمانی را می‌بیند. این بیت، به زیبایی و با ایجاز تمام، تفاوت عمیق میان درک سطحی و مادی‌گرایانه با فهم عمیق و روحانی از مقام و دستاوردهای اولیای حق را به تصویر می‌کشد. مولانا پیوسته در مثنوی به این شکاف میان جهان‌بینی عامیانه و شهود عارفانه اشاره می‌کند.

نکات کلیدی

  • نگاه‌های زمینی و معنوی به فداکاری و از خودگذشتگی بسیار متفاوت‌اند.
  • آنچه در ظاهر از دست می‌رود، می‌تواند دریچه‌ای به سوی گشایش‌های والاتر روحی باشد.
  • جمال و نور الهی چنان نافذ است که تاب دیدن مستقیم آن تنها با حجابی از جنس خود ممکن می‌شود.
  • مولانا دائماً بر تفاوت بین درک سطحی و بصیرت عمیق در مواجهه با حقایق تأکید می‌کند.
  • مسیر مجاهدت روحانی با حساب و کتاب خسارات مادی درک نمی‌شود، بلکه با نثار جان آغاز می‌گردد.

Sources: d6-s69 · 09:06:00 d6-s69 · 11:22:00 d6-s69 · 15:00:00 d6-s69 · 16:31:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。