閱讀 卷 6 那位異鄉人得知稅務官去世的消息,為自己依賴受造物、期望受造物的恩賜而向上帝祈求寬恕,並回想上帝的恩惠,為自己的罪過向上帝悔改:「然後,那些不信主的人,卻將其他人與他們的主等同。」 詩聯 3130

M6:3130 — آن سخا و رحم هم تو دادیش / کز سخاوت می‌فزودی شادیش

آن سخا و رحم هم تو دادیشکز سخاوت می‌فزودی شادیش
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3130

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن بخشش و مهر را نیز تو به او ارزانی داشتی، چرا که از این بخشش، شادی او فزونی می‌یافت. معنا: این بیت بر این نکته تأکید می‌کند که هر صفت نیکی که در انسان وجود دارد، از جمله سخاوت و رحمت، موهبتی الهی است و در نهایت به ذات خداوند بازمی‌گردد.

شرح

من در اینجا یک نکتهٔ بسیار بنیادین را می‌بینم که مولانا آن را بسط می‌دهد. این بیت که می‌گوید «آن سخا و رحم هم تو دادیش / کز سخاوت می‌فزودی شادیش»، در وهلهٔ نخست ممکن است تفسیری ساده داشته باشد: هر صفت نیکویی که در انسان هست، خداوند به او عطا کرده است. این یک حقیقت روشن است؛ خداوند خالق همهٔ اوصاف و استعدادهای نیکوی بشری است. اما مولانا در اینجا به یک لایهٔ عمیق‌تر نیز اشاره می‌کند که آن را «معنای اصلی» می‌خواند و در جای دیگری فاش خواهد شد، ولی ما در اینجا می‌توانیم مقدمات آن را ببینیم.

اینکه «تو دادیش»، صرفاً به معنای خلق کردن نیست. این یک معنای اولی است. معنای دوم، و عمیق‌تر، این است که این اوصاف، ظهور و مظهر خود تو هستند. یعنی خداوند صرفاً این صفات را در عالم خلق نکرده و به کنار نرفته است؛ بلکه هرگاه که سخا، رحم، یا هر زیبایی و کمالی در عالم ظاهر می‌شود، در حقیقت این‌ها انعکاس و جلوهٔ خود اوصاف الهی‌اند. این عالم، بستر ظهور اسماء و صفات خداست.

در این نگاه، نه تنها صفات نیک، که حتی آنچه ما آن را «صفات بد» یا «چیزهای ناپاک» می‌نامیم نیز، در نسبت با ذات مطلق الهی، ظهورات او هستند. اینجاست که دیدگاه عرفانی و فلسفی مولانا به اوج خود می‌رسد و با آنچه فیلسوفان بزرگی چون ملاصدرا تبیین کرده‌اند، پیوند می‌خورد. ملاصدرا در «رساله خلق‌الاعمال» می‌گوید که نور وقتی بر نجاسات می‌تابد، خودش نجس نمی‌شود؛ بلکه صرفاً آن نجاست را روشن می‌کند. نجاست و پاکی، در حقیقت مفاهیمی نسبی‌اند که در نسبت با ما انسان‌ها و محدودیت‌های ما معنا پیدا می‌کنند؛ برای نور مطلق که خود عین ظهور است، این تمایزات محو می‌شوند. اگر همگان به نور تبدیل شوند، دیگر نجاست و پاکی برایشان فرق نخواهد کرد، چرا که نور به همه چیز یکسان می‌تابد. به تعبیر مولانا: «مثل چه آفتابم، به خرابه‌ها بتابم.» این اوصاف در ظاهر به مخلوق نسبت داده می‌شوند، اما در باطن، همگی بازتاب صفات خالق‌اند و از ذات او جدا نیستند. انسان وقتی سخاوت می‌کند، در واقع دارد سخاوت الهی را در وجود خود و از طریق وجود خود به ظهور می‌رساند. این، فهم حقیقی از توحید افعالی و صفاتی است که مولانا به آن اشاره دارد.

نکات کلیدی

  • هر صفت نیکی که در انسان ظاهر می‌شود، در اصل موهبتی الهی است.
  • اوصاف الهی صرفاً "خلق شده" نیستند؛ بلکه "ظهورات" خود ذات باری‌تعالی هستند.
  • این جهان، تجلی‌گاه اسماء و صفات خداوند است.
  • از دیدگاه عرفانی، حتی آنچه "ناپاک" خوانده می‌شود، در پرتو نور مطلق، جلوه‌ای از حق است؛ مشابه تابیدن نور بر نجاسات بدون آلوده شدن نور.

Sources: d6-s70 · 09:00:00 d6-s70 · 10:02:00 d6-s70 · 11:10:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。