閱讀 卷 6 主人勸女兒的母親不要責罵奴隸,說他會不懲罰他就能讓他放棄這份貪念,這樣既不會把肉烤焦,也不會讓肉生吃 詩聯 316

M6:316 — هم‌چنان جمله نعیم این جهان / بس خوش‌ست از دور پیش از امتحان

هم‌چنان جمله نعیم این جهانبس خوش‌ست از دور پیش از امتحان
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:316

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان‌گونه که در حکایت گذشت، همهٔ نعمت‌های این جهان نیز از دور، پیش از آنکه به محک تجربه و امتحان گذاشته شوند، بسیار خوشایند و دل‌انگیز به نظر می‌رسند. معنا: این بیت به فریبندگی ظاهری لذت‌ها و زیبایی‌های دنیوی اشاره دارد که تا پیش از تجربهٔ نزدیک و عمیق، دلربا جلوه می‌کنند، اما در واقعیت چیز دیگری هستند.

شرح

این بیت در پی داستان غلام و عروس فریبنده می‌آید و مولانا با آن یک حکم کلی دربارهٔ جهان و نعیم آن صادر می‌کند. من این را یک قاعدهٔ بنیادین در معرفت‌شناسی مولانا می‌دانم: جهان و تمام خوشی‌هایش، از دور بسیار دل‌انگیز و فریبنده می‌نماید. درست مانند سرابی که از دور آب به نظر می‌رسد، اما وقتی نزدیک می‌شوی، جز خشکی نمی‌یابی.

این «نعیم این جهان» شامل همه چیز می‌شود: مال، مقام، قدرت، شهرت و هر آنچه انسان برایش دست‌وپا می‌زند. از دور، اینها بسیار خوش و دلنشین‌اند، اما امتحان و تجربهٔ نزدیک، پرده از روی واقعیتشان برمی‌دارد. مولانا صراحتاً می‌گوید که این جهان همچون یک «گنده‌پیر» است که خود را با سرخاب و گلگونه (آرایش) به شکل «نوعروس» درآورده است. این تعبیر، عمق فریبندگی و زشتی باطنی جهان را نشان می‌دهد.

نکتهٔ کلیدی در اینجا مفهوم «غرور» است؛ اما نه به معنای تکبر که امروزه در فارسی رایج شده. غرور در زبان مولانا به معنای «گول خوردن» و فریب خوردن است. انسان در هر مرحله‌ای از زندگی، در معرض این غرور و گول خوردن از ظاهر خوش‌آیند جهان است، مگر آنکه لطف الهی او را حفظ کند.

راه چاره چیست؟ «صبر کن / کز صبر و مفتاح الفرج». مولانا تاکید می‌کند که صبر و درنگ، کلید گشایش و رهایی از این فریب است. نباید شتاب‌زده به سمت آنچه از دور خوش می‌نماید رفت. باید منتظر ماند و جهان را به محک کشید، پیش از آنکه «نوش نیش‌آلودهٔ او را مچش». این تعبیر بسیار دقیق است: لذت‌های جهان آمیخته به نیش‌اند، و فقط با صبر و بصیرت می‌توان از فریب آن در امان ماند.

بنابراین، این بیت نه فقط یک نصیحت اخلاقی، که یک اصل معرفت‌شناختی در مثنوی است: ظاهر جهان فریبنده است؛ واقعیت آن جز با صبر و امتحان آشکار نمی‌شود. از همین رو، دوری گزیدن از تکبر و زیاده‌خواهی که انسان را به مرکب دیگران بدل می‌کند و به نوعی غرور می‌آفریند، توصیه‌ای حیاتی است.

نکات کلیدی

  • جهان و نعیم آن از دور دلربا و فریبنده است؛ واقعیت آن تنها با امتحان و تجربه نزدیک آشکار می‌شود.
  • مفهوم «غرور» در مثنوی به معنای «گول خوردن» و فریب خوردن از ظاهر جهان است، نه تکبر و خودبینی.
  • جهان، مانند «گنده‌پیر»ی است که خود را با آرایش «نوعروس» جلوه می‌دهد تا ناآگاهان را بفریبد.
  • «صبر» و درنگ، کلید رهایی از فریب‌های دنیوی و رسیدن به واقعیت امور است.
  • لذت‌های جهان «نیش‌آلوده»اند و بدون بصیرت و صبر، انسان به دام درد و ندامت می‌افتد.

Sources: d6-s08 · 38:14:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。