閱讀 卷 6 就像那個名叫奧馬爾(Umar)的外鄉人一樣,他患有斜視症,因為這個原因,他被從一家商店轉到另一家商店。他沒有意識到所有商店都是一體的,這意味著他們不賣麵包給奧馬爾,而是在這裡彌補。我錯了,我的名字不是奧馬爾。如果我來到這家商店悔改並彌補,我就能從這個城市的所有商店得到麵包。如果我沒有彌補,仍然叫奧馬爾,我就會被這家商店拒之門外,我是斜視的,我把這些商店看作是分開的。 詩聯 3231

M6:3231 — هست احول را درین ویرانه دیر / گوشه گوشه نقل نو ای ثم خیر

هست احول را درین ویرانه دیرگوشه گوشه نقل نو ای ثم خیر
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3231

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: احول (دوبین) در این جهانِ ویران‌سرا، همیشه از گوشه‌ای به گوشهٔ دیگر به دنبال «خبر تازه» یا «نان» است، با این گمان که «خیر» در آنجاست. معنا: این بیت وضعیت کسی را توصیف می‌کند که به دلیل دیدِ ناقص و دوبین خود، در این دنیای مادی، دائماً در سرگردانی است و پندارد که کمال و سعادت در جایی دیگر، خارج از خودِ اوست.

شرح

این بیت، به صراحت، اشاره‌ای است به تمثیل شگفت‌انگیز و عمیق مولانا از شهر کاشان و «مرد عمرنام»؛ تمثیلی که به نظر من، یکی از مهم‌ترین کلیدها برای درک توحید افعالی و وحدت‌جویی در مثنوی است. آنجا مولانا ماجرای مردی را روایت می‌کند که نامش «عمر» بود و وارد شهری شیعه‌نشین، چون کاشان، شد. هر دکانداری که نام او را می‌شنید، نه تنها به او نان نمی‌داد، بلکه او را به دکان دیگری حواله می‌کرد، با این سخن که «برو از آن یکی نان بگیر که بهتر است.» این «حواله جابجا» و «نقل نو» دقیقا همین چیزی است که در این بیت بیان می‌شود. اما مشکل مرد چه بود؟ این‌که او نمی‌فهمید که همه این دکان‌ها در واقع یکی هستند؛ همه از یک اراده تبعیت می‌کنند. دیدِ «احول» او، کثرتی می‌دید که در واقعیتِ پنهان، یکپارچه بود.

من قویاً معتقدم که این «احولی» اشاره به ضعف بینش توحیدی است. کسی که عالم را کثرتی متشتت می‌بیند، نه یک کل واحد که از یک اراده سرچشمه می‌گیرد، پیوسته از این گوشه به آن گوشه می‌رود، و هر بار به امید «ثم خیر» (که این کلام عربی قرآنی «اینما تولوا فثم وجه الله» را به ذهن متبادر می‌کند)، یعنی گمان می‌کند خیر و رستگاری در «آن‌جا» است، در حالی که نمی‌داند تا دیدِ او یکپارچه نشود، همه جا برای او همین ویران‌دیر خواهد بود. این عالم، «ویرانه دیر»ی است که برای احول، هر گوشه‌اش وعده یک «نقل نو» یا یک «حواله جابجا» را می‌دهد، اما در عمل چیزی جز سرگردانی و محرومیت از «نان» (رزق معنوی) به دنبال ندارد.

نکتهٔ کلیدی اینجاست که مولانا با این تمثیل می‌گوید که مشکل در «کاشان» (عالم) یا «دکان‌ها» (مظاهر هستی) نیست؛ مشکل در «نامِ» ما و دیدِ «احولِ» ماست. اگر آن مرد، نامش را «علی» می‌گفت، بی‌هیچ حواله‌ای نان می‌یافت. در واقع اگر دیدِ احولِ او برطرف می‌شد و می‌فهمید که در ورای ظاهرِ نام‌ها و صورت‌ها، وحدتی نهفته است (چه نامش عمر باشد، چه علی)، از این سرگردانی رها می‌شد. این همان چیزی است که مولانا در ابیاتی دیگر تاکید می‌کند: «پس امام حی قائم آن ولی‌ست / خواه از نسل عمر، خواه از علی‌ست». مهم، «صلاح و کینه‌ها»ی درون ماست.

این «سرگردانی» و «یاوه‌گردی» نتیجهٔ گم کردن منزل و معنای زندگی است. کسی که دیدِ توحیدی دارد و «بر دو چشم حق‌شناس آمد او را / دوست پر بین عرصه هر دو سرا»، دیگر از «حواله جابجا» در این «کاشان پرخوف و رجا» رها می‌شود. او دیگر از این در به آن در نمی‌زند، پیوسته به دنبال «قرص روان‌گردان» یا «یوگا» برای رفع «ملالت» نیست، زیرا جانش به «قوت تیز» پر شده و «غم نپاید در درون عارفان». عارفان، چون «خانه‌رو» هستند، «سر نمی‌گردانند و دزدانه نمی‌روند»؛ منزل خود را می‌شناسند و گستاخانه به سوی آن گام برمی‌دارند. این بیت برای من، هشدار مولاناست به کسانی که در جهان بینی کثرت‌گرا، از حقیقت وحدت غافل مانده و در «ملال وجود» غرق شده‌اند.

نکات کلیدی

  • دیدِ «احول» (دوبین) نشانگر عدم درک وحدت در کثرت است و منجر به سرگردانی در جهان می‌شود.
  • این جهان برای کسی که دیدش ناقص است، «ویرانه‌دیر»ی است که کمال را همواره در «آنجا» می‌بیند، نه در حال و اینجا.
  • مشکل در دیدگاه فرد است، نه در واقعیت جهان؛ تغییر نام (تغییر بینش) کلید رهایی از سرگردانی است.
  • کسی که حقیقت را می‌شناسد و دوست را در همه جا می‌بیند، از جستجوی دائمی و حواله‌دادن از جایی به جای دیگر آزاد می‌شود.
  • پیدا کردن منزل و معنای زندگی، مستلزم بینش توحیدی است که ملالت و سرگردانی را از بین می‌برد.

Sources: d6-s72 · 00:40:55 d6-s72 · 00:45:13 d6-s72 · 00:50:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。