閱讀› 卷 6› 仲介在大不里士城裡散發消息，收集到少量東西，然後那位外鄉人前往稅務官的墓地瞻仰，並在墓前以哀悼的方式講述這個故事。› 詩聯 3284

M6:3284 — گفت گیرم بر منت رحمی نبود / طبع تو بر خود چرا استم نمود

گفت گیرم بر منت رحمی نبودطبع تو بر خود چرا استم نمود
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3284

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: فرض کنم که بر من رحم نکردی، اما طبیعت خودت چرا بر خویشتن ستم روا داشت؟

معنا: این بیت، که از زبان موسی (ع) خطاب به گوسفندی خسته بیان می‌شود، پرسشی عمیق را مطرح می‌کند: حتی اگر بر دیگران رحم نکنی، چرا با رنجاندن خویش، بر طبیعت خودت ظلم کردی؟ این کلام، ژرفای شفقت و دوراندیشی او را باز می‌نماید.

شرح

در مثنوی معنوی، مولانا حکایات را نه فقط برای سرگرمی، بلکه برای پروراندن و بسط معارف می‌آورد. این بیت نیز در دل حکایت پرمغز موسی و گوسفند گمشده جای دارد؛ حکایتی که سرچشمهٔ نبوت را آشکار می‌کند. موسی، چوپان بنی‌اسرائیل، روزی پیِ گوسفندی گم‌شده، کیلومترها در بیابان می‌دود و او را از پی می‌گیرد. گوسفند نیز خسته و درمانده، سرانجام از پا می‌افتد. هر انسان دیگری در این شرایط، خشمگین می‌شد و گوسفند را به باد سرزنش می‌گرفت. اما موسی که – چنان‌که مولانا می‌گوید – مزاجی تند و خشمگین داشت، در اوج خستگی و فرسودگی، با شفقت و مهربانی تمام گوسفند را در آغوش می‌گیرد و می‌نوازد. و در این لحظه، این پرسش عمیق را مطرح می‌کند: «گیرم بر منت رحمی نبود / طبع تو بر خود چرا استم نمود؟»

نکتهٔ کلیدی در اینجا این است که موسی گوسفند را برای عدم ترحم بر خود سرزنش نمی‌کند، بلکه می‌گوید: «گیرم که بر من رحم نکردی، اما چرا بر طبیعت خودت ظلم کردی؟» یعنی این رنج و خستگی که بر خودت روا داشتی، ستم بر خود بود. این نحوهٔ پرسش، اوج شفقت و خودبینی را نشان می‌دهد. در اینجاست که خداوند به ملائکه خطاب می‌کند که: «این شخص شایستهٔ نبوت است.» این داستان در حقیقت توصیف بهترین و مؤثرترین راه نفوذ در دل انسان‌هاست: راه محبت، رحمت و شفقت.

من همیشه تأکید کرده‌ام که پیامبران با قدرت‌نمایی و معجزه به دل‌ها راه نمی‌یافتند. معجزات «از بهر قهر دشمن است»، یعنی ابزاری برای به کرسی نشاندن حق در برابر دشمنان ستیزه‌جو. اما «بوی جنسیت پی دل بردن است». برای جذب و تسخیر دل‌ها، به جنسیت نیاز است، به تناسب و مناسبت، به جذبهٔ محبت. مولانا با آوردن سخن فرعون به موسی (که «تو بدان قره مشو کَش ساختی / در دل خلقان هراس انداختی»)، به شیوه‌ای زیرکانه همین درس را می‌دهد: که قدرت ترس، پایدار نیست و «دوست کی گردد به بسته گردنی». دوست را با قهر و قدرت نمی‌توان به دست آورد، بلکه با لطف و محبت است. بنایی که بر ترس و رعب ساخته شود، «خلل‌پذیر» است، اما «بنای محبت که خالی از خلل است»، الی‌الابد پایدار می‌ماند. موسی با این عمل خود، نشان داد که ریشه‌های نبوت در «طبابت حبیبانه و محبت طبیبانه» جای دارد، و نه در استیلا و ارعاب.

نکات کلیدی

  • ریشهٔ نبوت در شفقت و مهربانی است، نه در قدرت‌نمایی یا ارعاب.
  • پرسش بیت از «ستم بر خود» است، که نشان از نگاه فراگیر و دلسوزانهٔ شخص کامل دارد.
  • جذب دل‌ها و ایجاد الفت حقیقی تنها با محبت و لطف پایدار می‌ماند.
  • رنج و زحمتی که انسان بر خود تحمیل می‌کند، حتی اگر به دیگری آسیب نرساند، ستمی بر طبیعت خویشتن است.
  • اعمال ناشی از ترحم، انسان را شایستهٔ مقامات بلند معنوی و رهبری می‌کند.

Sources: d6-s24 · 00:41:18 d6-s24 · 00:42:39 d6-s24 · 00:47:32

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。