閱讀 卷 6 仲介在大不里士城裡散發消息,收集到少量東西,然後那位外鄉人前往稅務官的墓地瞻仰,並在墓前以哀悼的方式講述這個故事。 詩聯 3295

M6:3295 — دانم آنجا در مکافات ایزدت / سروری جاودانه بخشدت

دانم آنجا در مکافات ایزدتسروری جاودانه بخشدت
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3295

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: می‌دانم که آنجا (در جهان دیگر)، پروردگارت در پاداش کردار نیک تو، سروری و آقایی جاودانه به تو خواهد بخشید. معنا: این بیت بیانگر اعتقاد به پاداش الهی برای حاکمان و مسئولانی است که با عدالت، بخشش و وفاداری به عهد خود، به مردم خدمت می‌کنند؛ چنین کسانی در سرای دیگر به مقام بلند و جاودان دست می‌یابند.

شرح

در این بیت، مولانا از زبان وام‌داری ستایشگر، خطاب به محتسبِ (یا کارگزارِ) درگذشته‌ای سخن می‌گوید. این عبارات، اوج قدردانی و ارج‌نهادن به کردار نیک یک زمام‌دار یا مسئول است که عهده‌دار امور مردم بوده و با صلاح و سداد رفتار کرده است.

من بارها تأکید کرده‌ام که مولانا در باب حکمرانی و مسئولیت‌پذیری، مفهوم «چوپانی» را به کار می‌گیرد. چوپانی در اینجا نه به معنای استبداد و آقایی، بلکه به معنای خدمتگزاری و مسئولیت‌پذیری در قبال «رمه» یا همان مردم است. چنان که پیامبر اسلام فرموده‌اند: «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته»؛ این کلام، بنیاد اندیشهٔ خدمتگزاری حاکمان است. سعدی نیز همین معنا را در وصف حاکمی که مصلحت خلق را نگه می‌دارد، به کار می‌برد و می‌گوید «حلال باد خراجش که مزد چوپانی‌ست». این نگاه، صددرصد با تلقی کسانی که حاکم را «ولی مردم» و «خواجه» می‌دانند، در منافات است؛ چوپان، خادم گله است، نه مالک آن. یک چوپان موسی‌وار، آن است که وقتی گوسفندی خطا می‌کند، او را با مهربانی و اشگ‌ریزان به آغوش می‌کشد و به گله بازمی‌گرداند، نه آنکه او را بزند و براند.

مولانا در این بیت به صراحت می‌گوید که چنین خدمتگزاری، بی‌مکافات نمی‌ماند. «مکافات ایزدت» به معنای پاداش الهی است. این پاداش نه از سر نیازمندی خدا، بلکه از سر عدل و رحمت اوست. اگر آن محتسب با «چوپانیت» خود، دشمنانش را کور کرده است (به معنای آنکه مجال بدخواهی و آسیب‌رسانی به آنان نداده)، در سرای دیگر، خود به «سروری جاودانه» دست می‌یابد. این «سروری جاودانه» نه از جنس قدرت زمینی، بلکه از جنس تعالی روحی و معنوی است؛ مقامی که خداوند به انبیا و اصفیای خود می‌بخشد تا پس از گذراندن «امتحان»های زمینی، به چوپانیِ خاصانِ خود بپردازند.

من دربارهٔ مفهوم «امتحان» از منظر الهی در مثنوی بسیار گفته‌ام. امتحان الهی، برخلاف امتحان بشری، برای آگاهی خداوند نیست؛ زیرا او از پیدا و ناپیدا آگاه است. امتحان، صحنه‌ای برای آشکار شدن و به فعلیت رسیدن استعدادها و قابلیت‌های درونی یک موجود است. همچون طلایی که در آتش آزموده می‌شود تا خلوص آن بر همگان آشکار گردد و خود طلا نیز حقیقت وجودی خویش را به ظهور رساند. لذا، «چوپانی»ِ نیکِ این محتسب، خود صحنهٔ امتحان او بوده است؛ امتحانی که با توفیق در آن، شایستگی «سروری جاودانه» را احراز کرده است. «وظیفه دادن» نیز که مولانا در ابیات بعدی بدان اشاره می‌کند، به معنای پرداخت حقوق و ایفای تعهدات است که نشانه‌ای از پایبندی آن محتسب به عدل و پیمان خود بوده است.

نکات کلیدی

  • حکمرانی و مسئولیت‌پذیری در نگاه مولانا، خدمتگزاری و «چوپانی» مردم است، نه آقایی و ولایت بر آنان.
  • اعمال نیکو و عدالت‌ورزی در این جهان، بی‌شک با پاداش الهی و تعالی معنوی در جهان دیگر همراه خواهد بود.
  • «امتحان» الهی، فرصتی است برای آشکار شدن و به فعلیت رسیدن قابلیت‌های درونی انسان، نه برای آگاه شدن خداوند.
  • مدیریت عادلانه و وفای به عهد، نشانه‌های کردار شایسته است که به سروری جاودانه می‌انجامد.
  • این بیت تاکید می‌کند که حتی در غیاب یک شخص، یاد و اثر اعمال نیک او باقی مانده و مستحق مکافات نیکوست.

Sources: d6-s73 · 01:08:01 d6-s73 · 01:17:17 d6-s73 · 01:27:40

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。