閱讀› 卷 6› 花拉子模沙（Khwarazmshah）陛下在巡遊隊伍中看到一匹非常稀有的駿馬，國王的心為其美麗和矯健所吸引。伊瑪德·穆爾克（Imad-ul-Mulk）卻讓國王對這匹馬的熱情降溫，國王因此選擇了他的看法。正如哈基姆（Hakim）所說：‘當嫉妒的舌頭變為奴隸販子，你就會遇到一個用粗麻布製成的約瑟夫。’由於約瑟夫的兄弟們嫉妒地從中作梗，使得他在買家心中的巨大魅力被掩蓋，顯得醜陋，以至於‘他們對他感到厭棄。’› 詩聯 3351

M6:3351 — جادوی کردست جادو آفرین / جذبه باشد آن نه خاصیات این

جادوی کردست جادو آفرینجذبه باشد آن نه خاصیات این
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3351

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خالقِ جادو، جادوگری کرده است؛ آن جذبه‌ای الهی است، نه از خاصیت‌های این (شیء). معنا: این بیت بیان می‌کند که دلبستگی عمیق و نامتعارف شاه به یک اسب، نتیجهٔ سحر و جذبه‌ای است که خودِ خداوندِ جادوآفرین ایجاد کرده، و نه ناشی از ویژگی‌های عادی آن اسب.

شرح

مولانا در اینجا به عمیق‌ترین لایه‌های تجربهٔ عشق و دلبستگی می‌پردازد و ریشه‌های آن را در عالم غیب جستجو می‌کند. آنجا که شاهِ داستان از شدت دلبستگی به اسب خویش حیران می‌ماند و با خود می‌گوید که این دلبستگیِ بی‌دلیل، خاصیت این اسب نیست، مولانا این راز را فاش می‌کند: «جادوی کردست جادوآفرین / جذبه باشد آن نه خاصیات این».

من بی‌هیچ تردیدی می‌گویم که این «جادوی» که مولانا از آن سخن می‌گوید، همان «جادوگری» و سحری است که خداوندِ «جادوآفرین» یعنی خالقِ هرگونه سحر و اعجاز، انجام داده است. این یک جذبهٔ الهی است، یک کشش ماورایی که فراتر از علل و معلول‌های مادی عمل می‌کند. عشق‌های حقیقی، پیوندهای عمیق، و کشش‌های ناگهانی به چیزی که در ظاهر ارزش چندانی ندارد، همگی می‌توانند از همین دستِ «جادوی الهی» باشند. این‌ها از خاصیت‌های ذاتیِ آن شیء یا شخص نیستند؛ یعنی اسب، به خودی خود، آنقدر جاذبه ندارد که دل پادشاهی با آن‌همه شوکت را برباید. این نیرویی است که از بیرون می‌آید و دل را مسحور می‌کند.

این همان «تمویه الهی» است که مولانا در جای دیگری اشاره می‌کند: «گر نماید غیر هم تمویه اوست». تمویه، یعنی فریبکاری، اما نه به معنای منفی و انسانی آن. تمویهٔ الهی، آن هنرِ ربانی است که مس را به زر می‌نمایاند، یا به تعبیر دیگر، ظاهری عادی را چنان جلوه می‌دهد که دل‌ها را به خود جذب کند تا از این طریق، معنایی عمیق‌تر و اراده‌ای غیبی را به نمایش بگذارد. هدف از این فریبکاری ظاهری، بیدار کردن و راهنمایی سالک است.

نکتهٔ قابل تأمل دیگر در این بیت، واکنش شاه است که برای دفع این دلبستگیِ ناخواسته، فاتحه می‌خواند و «لاحول» می‌گوید. اما مولانا به طرزی شگفت‌انگیز توضیح می‌دهد که نه تنها این اقدامات اثری ندارد، بلکه «فاتحه‌ش در سینه می‌افزود درد». این نشان می‌دهد که وقتی یک «جذبهٔ» الهی در کار باشد، نیروهای بشری و حتی اوراد و اذکار هم نمی‌توانند آن را دفع کنند؛ بلکه گاهی خودِ همین تلاش‌ها، شعلهٔ آن جذبه را فزون‌تر می‌کنند. این جریانی است که از «سَری» دیگر می‌آید و کار حق، هر لحظه «نادرآوری» و اعجاز است که در لباس علل عادی نمودار می‌شود.

نکات کلیدی

  • عشق‌های عمیق و دلبستگی‌های نامتعارف، ریشه‌ای ماورایی و الهی دارند و نه مادی.
  • جذبهٔ الهی (جادوی جادوآفرین) علل و معلول‌های عادی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
  • «تمویه الهی» نوعی فریبکاری ظاهری است که هدفش بیداری و هدایت به سوی معنای عمیق‌تر است.
  • وقتی پای جذبهٔ الهی در میان باشد، راه حل‌های متعارف و حتی دعاهای محافظتی بی‌اثر شده و گاهی حتی تأثیر معکوس دارند.
  • عمل خداوند پیوسته خلقِ اعجاز و نادرآوری است که از قوانین معمول هستی فراتر می‌رود.

Sources: d6-s75 · 00:54:28

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。