閱讀 卷 6 約瑟夫先知(願他平安)因向非神祈求幫助而被囚禁數年,並說:‘請你在主面前提起我。’這是對他行為的肯定。 詩聯 3483

M6:3483 — بانگ گفت بد چو دروا می‌شود / از سقر تا خود چه در وامی‌شود

بانگ گفت بد چو دروا می‌شوداز سقر تا خود چه در وامی‌شود
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3483

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون بانگ سخن ناپسند آشکار می‌شود، بنگر که چه دری از دوزخ گشوده می‌گردد. معنا: این بیت هشدار می‌دهد که سخنان باطل و نامناسب، درهای جهنم را به روی انسان می‌گشایند و باید از آنها حذر کرد.

شرح

من بارها گفته‌ام که کلام در مثنوی مولانا، جایگاه یگانه‌ای دارد؛ نه صرفاً ابزارِ بیان، که خودِ حقیقت است. این بیت هم دقیقاً بر همین نکته تاکید می‌کند، اما از جنبهٔ منفی. مولانا در اینجا به ما می‌آموزد که گفتارِ ما، نه تنها یک پیام را منتقل می‌کند، بلکه می‌تواند دری را بگشاید یا ببندد؛ دری به سوی بهشت، یا دری به سوی دوزخ.

در جایی دیگر، مولانا از پسرش پرسیدند که چرا شما با موسیقی انس دارید، در حالی که برخی زاهدان از آن می‌گریزند؟ پاسخ داد: «برای اینکه بر موسیقی آن‌ها صدای بسته شدن درهای بهشت را می‌شنوند، اما من صدای باز شدن درهای بهشت را می‌شنوم.» این ظرافت در نگاه به پدیده‌ها، شاهکار مولاناست. هر پدیده‌ای، هر صدایی، هر گفتاری، بسته به نیت و حالِ شنونده و گوینده، می‌تواند معنای متفاوتی پیدا کند.

اینجاست که مولانا «گفت» را به «بانگ در» تشبیه می‌کند. او می‌گوید: «بانگ در دان گفت را از قصر راز». این کلام، این صدایی که از دهان ما برمی‌آید، از قصر اسرار و حقایق می‌آید. اما ما باید تشخیص دهیم که این بانگ، صدای باز شدن است یا بسته شدن. درهای بهشت را می‌گشاید یا درهای دوزخ را. ما بانگ در را می‌شنویم، اما خودِ در را (یعنی حقیقتِ نامحسوسِ پشتِ آن را) نمی‌بینیم.

و اما این بیت مورد بحث: «بانگ گفته بد چو دروا می‌شود / از سقر تا خود چه در وامی‌شود». اینجا مولانا مستقیماً به جنبهٔ تاریک‌ترِ این معادله اشاره می‌کند. «دروا شدن» در اینجا یعنی «پدیدار شدن» و «آشکار گشتن». یعنی وقتی گفتارِ بد و ناپسند (گفته بد)، و سخنانی که ریشه‌ای در کژی دارند، آشکار می‌شوند و در عالم جاری می‌گردند، آنگاه باید ترسید. باید با خود گفت که: «وای، کدام در از درهای جهنم (سقر) است که اکنون در حال گشوده شدن است؟». این یک هشدار جدی است. گفتارِ نادرست، فریب‌کارانه، گمراه‌کننده یا حتی کلامِ صرفاً سطحی و بی‌ریشه، می‌تواند دروازه‌ای به سوی هلاکت و رنج باشد.

کسانی خوشا به حالشان که «وا شد منظرش»؛ یعنی چشم باطنشان باز است و نه تنها بانگ در را می‌شنوند، بلکه خودِ در را نیز می‌بینند و می‌توانند تشخیص دهند که این صدا، کدام دروازه را به رویشان باز یا بسته می‌کند. این یعنی بصیرت، این یعنی دوراندیشی، این یعنی دیدنِ پیامدهای پنهانِ هر کلام. وگرنه، ما که دوریم از در، فقط بانگ می‌شنویم. باید بانگ‌شناس باشیم تا فریب نخوریم.

نکات کلیدی

  • گفتار ما قدرت گشودن یا بستن درهای معنوی را دارد؛ می‌تواند بهشت‌ساز یا دوزخ‌آفرین باشد.
  • «دروا شدن» گفتار بد، به معنای آشکار شدن و جاری گشتن سخنان کژ و ناپسند در عالم است.
  • مولانا هشدار می‌دهد که جاری شدن گفتار نادرست، دری مستقیم به سوی جهنم است.
  • باید «بانگ‌شناس» بود، یعنی بصیرت داشت تا بتوان میان صدای گشودن در بهشت و جهنم تمایز قائل شد.
  • خوشا به حال کسانی که «منظرش» (چشم باطنشان) باز است و فراتر از شنیدن بانگ، خودِ در حقیقت را می‌بینند.

Sources: d6-s77 · 41:44:00 d6-s77 · 43:42:00 d6-s77 · 52:45:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。