閱讀 卷 6 約瑟夫先知(願他平安)因向非神祈求幫助而被囚禁數年,並說:‘請你在主面前提起我。’這是對他行為的肯定。 詩聯 3508

M6:3508 — وز درونشان عالمی بی‌منتها / در میان خرگهی چندین فضا

وز درونشان عالمی بی‌منتهادر میان خرگهی چندین فضا
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3508

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: و از درون آن [بدن‌ها] جهانی بی‌انتهاست، در میان خیمه‌ای [جسم] با این همه فضا.

معنا: این بیت به عظمت و پیچیدگی وجود درونی انسان اشاره دارد، که علی‌رغم ظاهر محدود جسم، عالمی بیکران از معانی و ظرفیت‌ها را در خود جای داده است.

شرح

مولانا در این بیت، که ادامهٔ توصیف اعجاز خلقت الهی در ساختار وجود انسان است، به عمق و بی‌کرانگی عالم درون اشاره می‌کند. پیش از این بیت، به زیبایی و تناسب اندام‌های جسمانی، که همچون قصری با ایوان‌ها، حوضچه‌ها و شاه‌نشین‌هاست، می‌پردازد. اما در اینجا، از آن قصر جسمانیِ متناسب فراتر می‌رود و می‌گوید: «از درونشان عالمی بی‌منتها». این «خرگه» یا خیمه که به ظاهر محدود است، در باطن خود فضاها و عوالم بی‌شمار و بی‌نهایتی را پنهان کرده است.

من بارها گفته‌ام که در نگاه مولوی، این جهان ظاهر و باطنی دارد که با یکدیگر در ارتباطی شگفت‌انگیزند. آنچه از بیرون به سان جسمی محدود و خاکی می‌نماید، از درون جهانی بی‌مرز و لایتناهی است. این بی‌کرانگی، تنها به معنای گنجایش‌های ذهنی یا عاطفی نیست؛ بلکه اشاره به عظمت وجود روح و جان آدمی است که محدود به ابعاد مادی نیست. جان همچون آب (که بی‌صورت است و هر ظرفی را شکل می‌گیرد)، یا نور (که بی‌رنگ است اما رنگ‌ها را آشکار می‌کند)، یا دم نی (که خود ملودی ندارد اما همه ملودی‌ها از آن برمی‌خیزد)، بی‌شکل است اما مظهر بی‌نهایت صور و معانی.

این را باید از سحر حلال خداوند دانست. همان‌گونه که در ادامهٔ همین بحث مولانا می‌آورد، خداوند «سحّاره» است و جهان را به گونه‌ای می‌نمایاند که ماوراء طبیعت، طبیعی می‌شود. اوست که قبض و بسط می‌کند، چشمی را می‌بندد و چشمی را باز می‌کند. اینکه در یک جسم محدود (خرگهی) عوالم بی‌منتها گنجانده شود، خود از اعجاز این سحر حلال و هنرمندی «زاوِ» آفرینش است. بدن صرفاً یک ظرف یا محفظه برای روح نیست؛ بلکه روحی وسیع و بی‌مکان است که با بدن همراه می‌شود. این بینش، انسان را از محدودیت‌های مادی رها می‌کند و به او امکان می‌دهد تا به ظرفیت‌های بی‌شمار درونی خود پی ببرد. این همان «خودشناسی» است که مولانا آن را «اصل اصول اصول دین» می‌نامد.

نکات کلیدی

  • جسم انسان با تمام محدودیت‌هایش، ظرفی برای جهانی بی‌کران در درون است.
  • این بیت تجلی معماری الهی را نشان می‌دهد که از ظاهری محدود، باطنی بی‌کران می‌آفریند.
  • ماهیت روح، بی‌صورت و گسترده است و محدود به ابعاد مادی بدن نمی‌شود.
  • خداوند با «سحر حلال» خود، بی‌نهایت را در درون محدود متجلی می‌سازد.
  • شناخت این «عالم بی‌منتها» درونی، کلید خودشناسی و دین‌شناسی راستین است.

Sources: d6-s77 · 29:24 d6-s77 · 52:45 s09 [04:40] s10 [01:00:21]

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。