閱讀 卷 6 先賢在夢中告訴仲介那位朋友所欠債務的緣由,並指明銀子埋藏的地點,還向繼承人傳話,讓他們千萬不要覬覦那筆錢,也不要收取分毫。即使那朋友不接受或只接受部分,也應將其留在原地,讓所有需要的人自行取用。因為我已向上帝發誓,那筆銀子絕不會回到我或我的家人手中。 詩聯 3540

M6:3540 — قیمت آن را نداند جز ملوک / فاجتهد بالبیع ان لا یخدعوک

قیمت آن را نداند جز ملوکفاجتهد بالبیع ان لا یخدعوک
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3540

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ارزش آن را کسی جز شاهان نمی‌شناسد؛ پس در فروختن بکوش تا تو را فریب ندهند. معنا: این بیت دربارهٔ ارزش بی‌اندازهٔ گوهرهای نهفته‌ای است که جز پادشاهان کسی قدر آن را نمی‌داند و بر کسی که مسئول فروش آن است تأکید می‌کند که در معامله هوشیار باشد تا گول نخورد.

شرح

این بیت، که در ادامهٔ داستان خواجهٔ درگذشته و وصیت او در خواب به پایمرد می‌آید، اشاره به گوهرهای گران‌بهایی دارد که خواجه برای ادای دین دوست غریبش پنهان کرده بود. خواجه در خواب به این پایمرد وصیت می‌کند که این گنجینهٔ عظیم را که تنها ملوک و شاهان قادر به درک ارزش حقیقی آن هستند، با نهایت دقت و هوشیاری به فروش رساند. این توصیه تنها یک پند اخلاقی نیست، بلکه حاوی نکات دقیق فقهی و حقوقی‌ست که مولانا در دل یک داستان عارفانه گنجانده است.

مولانا در اینجا بلافاصله به مسئلهٔ «بیع غرری» می‌پردازد؛ یعنی معامله‌ای که در آن یکی از طرفین از عدم آگاهی دیگری سوءاستفاده کرده و او را فریب می‌دهد. او این را به سنت نبوی پیوند می‌زند، جایی که رسول اکرم (ص) برای جلوگیری از «غرر» و فریب‌خوردگی، اختیاراتی را در بیع قرار داده‌اند. از جمله این اختیارات، «خیار مجلس» و به‌ویژه «خیار حیوان» و «خیار غبن» است که مشتری را قادر می‌سازد تا پس از معامله نیز در صورت بروز شرایطی، معامله را فسخ کند. مولانا به‌صراحت به «سه روز اختیار» اشاره می‌کند، که مشتری می‌تواند کالایی را تحویل بگیرد و تا سه روز مهلت داشته باشد که در مورد آن بیندیشد و در صورت عدم رضایت یا کشف عیبی، آن را بازگرداند. این نه تنها حکمت شرعی، بلکه یک اصل عمیق اخلاقی در روابط انسانی و اقتصادی‌ست: محافظت از ضعیف‌تر در معامله و جلوگیری از سودجویی.

بدین‌سان، این بیت که در ظاهر دربارهٔ معاملات مادی و گرانبهاست، در باطن درسی از اخلاق فقهی و حقوق اقتصادی اسلامی به دست می‌دهد؛ اینکه حتی در امور دنیوی نیز باید امانت‌داری و انصاف را رعایت کرد و از فریب و حیله دوری جست. این نشان می‌دهد که در منظومه فکری مولانا، دنیا و آخرت، فقه و عرفان، جدایی‌ناپذیرند و همهٔ اینها باید تحت لوای اخلاق الهی قرار گیرند.

نکات کلیدی

  • حتی در معاملات مادی، شناخت دقیق ارزش کالا و پرهیز از فریب حیاتی است.
  • مولانا فقه و اخلاق را به هم می‌آمیزد و اصول معاملات را از سنت نبوی استخراج می‌کند.
  • مفهوم «غرر» (فریب در معامله) و «خیارات» (اختیار فسخ معامله) از آموزه‌های کلیدی در معاملات اسلامی است.
  • حفظ حقوق ضعفا و جلوگیری از سوءاستفاده در نظام اقتصادی مولانا جایگاه والایی دارد.

Sources: d6-s78 · 47:22 d6-s78 · 50:00 d6-s78 · 53:30

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。