閱讀 卷 6 先賢在夢中告訴仲介那位朋友所欠債務的緣由,並指明銀子埋藏的地點,還向繼承人傳話,讓他們千萬不要覬覦那筆錢,也不要收取分毫。即使那朋友不接受或只接受部分,也應將其留在原地,讓所有需要的人自行取用。因為我已向上帝發誓,那筆銀子絕不會回到我或我的家人手中。 詩聯 3544

M6:3544 — تا ز بسیاری آن زر نشکهند / بی‌گرانی پیش آن مهمان نهند

تا ز بسیاری آن زر نشکهندبی‌گرانی پیش آن مهمان نهند
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3544

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تا مبادا بازماندگان از کثرت آن زر و سیم بترسند یا گرفتار وسوسه شوند، باید آن را بدون هیچ اکراهی پیش آن مهمان بگذارند. معنا: این بیت تأکید می‌کند که ورثه باید ثروت وصیت‌شده را بدون طمع یا ترس از کمبود، با گشاده‌رویی به مستحق بدهند و حتی اگر شخص آن را نپذیرد، نباید به سوی خود بازگردانند.

شرح

این بیت در میانهٔ روایتِ خوابی محوری در مثنوی می‌آید؛ خوابی که در آن مردی ثروتمند پس از مرگ، وصیت خویش را برای پرداخت وامِ دوست نیازمندش به یک میانجی بازگو می‌کند. مولوی در اینجا، کشمکشی عمیق را میان الزامات فقهی و آموزه‌های اخلاقی و عرفانی به تصویر می‌کشد.

«تا ز بسیاری آن زر نشکهند»: دکتر سروش واژهٔ «نشکهند» را به «ترسیدن» یا «دچار وسوسه شدن» تفسیر می‌کند. هراس از حجم عظیم ثروت و طمعی که به واسطهٔ آن در دل وارثان راه می‌یابد، مانعی جدی برای اجرای وصیت است. این بیت پرده از روی میل غریزی انسان به تصاحب مال و دشواریِ دست شستن از آن برمی‌دارد، به‌خصوص وقتی که قرار است به غریبه‌ای بخشیده شود.

«بی‌گرانی پیش آن مهمان نهند»: «بی‌گرانی» به معنای «بدون اکراه، بدون ترش‌رویی» است. دکتر سروش تأکید می‌کند که وصیت باید با «کمال صفا و طیب خاطر» اجرا شود. این یک دستور صرفاً اجرایی نیست، بلکه بیانی از روحیهٔ ایثار و سخاوت بی‌چشم‌داشت است. اینجا دیگر مال، مالِ ورثه نیست؛ بلکه به واسطهٔ نذر و عهدِ خواجه با خداوند، از آنِ مهمان شده است.

دکتر سروش به نکته‌ای فقهی اشاره می‌کند: در فقه شیعه (و احتمالا اهل سنت)، شخص تنها می‌تواند یک‌سوم از اموال خود را پس از ادای دیون، وصیت کند. اما مولانا در اینجا به فقه نظر ندارد، بلکه در پی بیان یک اصل اخلاقی متعالی است. تأکید او بر این است که وقتی عطایی با نیت خالص داده شد، همچون شیری که از پستان دوشیده شده یا استفراغی که سگ به آن باز می‌گردد (اشاره به حدیث نبوی)، دیگر امکان بازگشت ندارد و بازستاندن آن از نظر اخلاقی مذموم است. حتی اگر مهمان تمام آن را نپذیرد، نباید به وارثان بازگردد، بلکه باید آن را بر در خانهٔ مهمان بریزند تا دیگران برگیرند، و این نشانگر قطعیت و قداست این هدیه است.

نکات کلیدی

  • وصیت معنوی، بر قواعد فقهی اولویت اخلاقی دارد؛ هدف، رساندن حق به مستحق است.
  • موانع درونی انسان، مانند طمع و ترس، گاهی بزرگترین سد در راه اجرای نیت‌های پاک هستند.
  • سخاوت واقعی، نه فقط در عمل بخشش، بلکه در کیفیت آن — یعنی بی‌هیچ گرانی و با طیب خاطر — جلوه‌گر می‌شود.
  • عطای خالصانه، همچون عهدی با خدا، بازگشت‌ناپذیر است و بازستاندن آن از نظر اخلاقی مذموم شمرده می‌شود.
  • نیت قلبی خواجه، حتی پس از مرگ نیز، بر تصرف مادی وارثان برتری دارد و مال را به جهت غایتی الهی هدایت می‌کند.

Sources: d6-s78 · 46:00 d6-s78 · 47:22 d6-s78 · 57:50 d6-s78 · 01:00:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。