閱讀› 卷 6› 王子們告別國王後，前往父親的領地，國王在告別時再次重申了遺囑。› 詩聯 3656
M6:3656 — رغبتی زین منع در دلشان برست / که بباید سر آن را باز جست
M6:3656
شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: یک شور و تمنایی از این منع در دلشان رویید / که باید به دنبال راز آن رفت. معنا: منع پدر، شاهزادگان را به جستجوی پنهانی آن قلعه واداشت، زیرا طبیعت انسان به چیزی که از آن منع شود، حریصتر میگردد.
شرح
در این داستان تمثیلیِ مولانا، پادشاهی فرزندانش را از نزدیک شدن به قلعهای ممنوعه بازمیدارد. اما این منع، که به گمانِ پدر برای حفظ آنان از گزند است، نتیجهای کاملاً وارونه به بار میآورد. من میگویم که مولانا در اینجا به یک حقیقت بنیادین روانشناختی اشاره میکند که ریشههای عمیقی در سرشت آدمی دارد: «رغبتی زین منع در دلشان برست / که بباید سر آن را باز جست». یعنی این نهیبِ پدر، این نهی، خود آتش هوس شاهزادگان را تیزتر میکند. اگر پدری این سخن را نمیگفت و از آن قلعه حذر نمیفرمود، چه بسا هرگز میلشان به آن سو نمیافتاد و توجهی به آن قلعه نامشهود و دور از دسترس نمیکردند. قلعهای که پیش از این منع، حتی معروف و شناختهشده هم نبود و «بس محجوب بود».
این نکتهای است که مولانا خود نیز با بیان صریحتری بدان اشاره میکند: «کیست کز ممنوع گردد ممتنع؟ / چون که «الانسان حریص ما منع»». این تعبیر عربی، که البته حدیث نیست ولی یک حقیقت عام در مورد مردم است، در اینجا به زیباترین شکل خویش جلوهگر میشود. طبیعت انسان چنین است که از ممنوع، ممتنع نمیشود؛ بلکه وقتی او را از چیزی منع میکنند، گردن به منع نمیگذارد و حتی حریصتر میشود. میل به کشف آنچه پنهان و قدغن است، نه تنها کاهش نمییابد، بلکه شعلهور میگردد و آدمی را به سوی جستجوی سرِ آن رازِ ممنوعه میکشاند. این یک بصیرت عمیق مولوی دربارهٔ نفس آدمی است که در اینجا به وضوح تمام بیان شده است.
نکات کلیدی
- منع و نهی، بر خلاف نیت اولیه، میتواند شوق و کنجکاوی را برانگیزاند.
- طبیعت انسان به طور غریزی به آنچه از آن منع شده، حریصتر میشود.
- ممنوعیت میتواند جرقهٔ جستجوی رازها و امور پنهان را در دل آدمی روشن کند.
- عبارت «الانسان حریص ما منع» بیانگر یک حقیقت روانشناختی جهانشمول است.
Sources: d6-s81 · 06:03:00 d6-s81 · 07:21:00 d6-s81 · 08:26:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: A desire, from this prohibition, arose in their hearts / That they must seek out its secret. Meaning: The father's prohibition unexpectedly ignited a fervent desire in the princes' hearts to discover the secret of the forbidden castle, because human nature tends to covet what is denied.
Explanation
In this allegorical tale by Mawlana, a king forbids his sons from approaching a certain forbidden castle. Yet, this prohibition, intended by the father to protect them from harm, yields a completely contrary outcome. I contend that Mawlana here points to a fundamental psychological truth deeply rooted in human nature: A desire, from this prohibition, arose in their hearts / That they must seek out its secret. That is to say, the father's warning, this very prohibition, only sharpened the princes' ardor. Had the father not uttered these words and not cautioned them against that castle, it is entirely possible that their inclination would never have turned towards it, nor would they have paid any attention to that obscure and distant stronghold. A castle that, prior to this interdiction, was not even known or recognized, but was 'well-concealed.'
This is a point Mawlana himself elucidates more directly: Who is it that refrains from what is forbidden? / For 'Man is covetous of what is forbidden.' This Arabic adage, though not a Hadith but a general truth about people, manifests itself here in its most exquisite form. Such is the nature of humanity: it does not refrain from what is forbidden; rather, when one is prohibited from something, one does not submit to the prohibition but becomes even more avid. The desire to uncover what is hidden and forbidden does not diminish; it ignites, drawing man towards seeking out the secret of that forbidden mystery. This is a profound insight by Mawlana into the human psyche, expressed here with absolute clarity.
Key takeaways
- Prohibition, contrary to its initial intent, can ignite desire and curiosity.
- Human nature is intrinsically more covetous of that which is forbidden.
- Denial can spark the urge within the human heart to seek out secrets and hidden matters.
- The dictum 'Man is covetous of what is forbidden' articulates a universal psychological truth.
Sources: d6-s81 · 06:03:00 d6-s81 · 07:21:00 d6-s81 · 08:26:00
به زبانِ تو — 您的語言 · AI
討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證
除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。
讀者們的提問0
尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。