閱讀 卷 6 關於兩個兄弟的故事:一個是禿頭,另一個是無毛少年。他們有一天晚上睡在單身漢的房子裡。碰巧,無毛少年在自己的臀部堆了磚塊。最終,一個臭蟲(或者類似的東西)慢慢地、巧妙地從他身後取走了磚塊。孩子醒來,爭吵著說:‘這些磚塊去哪裡了?你為什麼拿走它們?’對方說:‘你為什麼要放這些磚塊?’等等。 詩聯 3874

M6:3874 — خشت را مگذار ای نیکوسرشت / لیک هم آمن مخسپ از دیو زشت

خشت را مگذار ای نیکوسرشتلیک هم آمن مخسپ از دیو زشت
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3874

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای انسان نیکوسرشت، کارهای نیک و بنیاد خود را رها مکن؛ اما حتی با وجود آن، از دیو پلید ایمن مخواب. معنا: مولانا به نیکوکاران توصیه می‌کند که از نیکوکاری دست نکشند، ولی در عین حال هیچ‌گاه نباید از شر شیطان و آفات نفس خود را ایمن بدانند و همیشه هوشیار باشند.

شرح

مولانا در این بیت، که نتیجه‌گیری حکایتی مهم است، به صراحت و با لحنی قاطع به ما هشدار می‌دهد که در سلوک معنوی و اخلاقی، هرگز نباید غافلگیر و آسوده‌خاطر شویم. «خشت را مگذار ای نیکوسرشت»؛ این خشت رمزی است از کارهای نیک، از طاعت‌ها، از بنای حفاظی که انسان برای خود در برابر آسیب‌ها می‌سازد. مولانا نمی‌گوید دست از عمل بردارید، هرگز. برعکس، تأکید می‌کند که این بنیاد نیکوکاری را رها نکنید، آن را از کف مدهید. این سویه، به عاملیّت و مسئولیت انسان در قبال سعادت خویش اشاره دارد. ما باید تلاش کنیم، باید خشت روی خشت بگذاریم تا حصاری معنوی برگرد خود بکشیم.

اما، بلافاصله هشدار می‌دهد: «لیک هم آمن مخسب از دیو زشت». یعنی، حتی با وجود این همه نیکوکاری و ساختن این حصار، خود را کاملاً ایمن مپندار و به خواب غفلت مرو. دیو زشت، رمز شیطان است، رمز نفس امّاره است، رمز آفات و غرور و خودبینی است که پیوسته در کمین نشسته است. مولانا در جای دیگری از مصونیت بندگان مخلَص در برابر شیطان سخن می‌گوید – «الا عبادک منهم المخلصین». اما تصریح می‌کند که اخلاص ورزیدن کاری بس دشوار است و به این راحتی میسر نمی‌شود. حتی اهل اخلاص نیز باید مستظهر به عنایت الهی باشند.

اینجا مولانا بر این نکته تأکید دارد که در این جهان، هیچ‌کس نمی‌تواند خود را از فساد و آسیب ایمن بداند. همان‌طور که هیچ‌کس نمی‌تواند سلامت جسمی خود را تضمین کند، سلامت روحی و اخلاقی نیز پیوسته در معرض خطر است. این جهان جای ایمنی نیست؛ بلکه مکانی برای هوشیاری دائمی، مراقبت بی‌وقفه و طلب مستمر عنایت الهی است. ما باید همواره از خداوند طلب ایمنی و حفظ کنیم و خود را در پناه عنایت او قرار دهیم. این همان «عنایت همچو کوه» است که می‌توانست سدی در برابر دیو زشت شود. این توازن میان عمل انسانی و نیاز به عنایت ربانی، از ظرایف حکمت مثنوی است. عمل می‌کنیم، اما به عمل خود نمی‌نازیم؛ می‌سازیم، اما می‌دانیم که حفظ بنا جز با نگهبانی الهی ممکن نیست. هوشیاری نهفته در «نوم عالم» نیز از همین‌روست که بر «عبادت جاهل» برتری می‌یابد؛ چرا که عالم، رخنه‌ها را می‌شناسد و می‌داند از کجا ممکن است دیو زشت وارد شود.

نکات کلیدی

  • اعمال نیک و تلاش‌های معنوی را هرگز رها نکنید؛ این «خشت‌ها» سازندهٔ حصار معنوی شما هستند.
  • حتی با وجود نیکوکاری بسیار، هرگز نباید خود را از گزند شیطان و آفات نفس ایمن بدانید.
  • امنیت حقیقی در جهان برای هیچ‌کس نیست و همواره در معرض فساد و لغزشیم.
  • اخلاص، تنها سپر در برابر شیطان است، اما دستیابی به آن دشوار و نیازمند عنایت الهی است.
  • ایمنی روح و اخلاق مستلزم هوشیاری دائمی و طلب مستمر حفظ و عنایت از خداوند است.

Sources: d6-s86 · 01:08:22 d6-s86 · 01:09:05 d6-s86 · 01:11:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。