閱讀› 卷 6› 關於兩個兄弟的故事：一個是禿頭，另一個是無毛少年。他們有一天晚上睡在單身漢的房子裡。碰巧，無毛少年在自己的臀部堆了磚塊。最終，一個臭蟲（或者類似的東西）慢慢地、巧妙地從他身後取走了磚塊。孩子醒來，爭吵著說：‘這些磚塊去哪裡了？你為什麼拿走它們？’對方說：‘你為什麼要放這些磚塊？’等等。› 詩聯 3877

M6:3877 — آن سکون سابح اندر آشنا / به ز جهد اعجمی با دست و پا

آن سکون سابح اندر آشنابه ز جهد اعجمی با دست و پا
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:3877

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن آرامشِ شناگرِ آشنا به فنّ شنا، بهتر است از تلاش دست و پا زنانه‌ی کسی که در فنّ شنا ناآشناست. معنا: آسودگی و وقار فردی که به کار خود داناست، بسیار برتر از تقلا و دست و پا زدن بیهوده و بی‌ثمر فرد نادان است.

شرح

مولانا در این بیت به تقابل بنیادین بین کنش برخاسته از دانش و آرامش، و تقلاهای بی‌حاصل ناشی از جهل و بی‌خبری می‌پردازد. این مضمون در ادامه‌ی بحث او درباره‌ی «نوم عالِم» (خواب عالِم) در برابر «عبادت جاهل» می‌آید که تصریح می‌کند خواب عالِم از عبادت جاهل بهتر است، چرا که عالِم می‌داند کِی و چگونه عمل کند. پس از آن، مولانا «علم مستنبه» را معرفی می‌کند؛ علمی که بیداری می‌آورد و نه غفلت، علمی که گره‌گشاست و نه اسباب‌بازی‌های ذهنی. این بیت دقیقاً در همین راستا و در پی توضیح همین «علم مستنبه» است.

«آن سکون سابح اندر آشنا» تصویری روشن از آن دانش و بیداری است. «سابح» یعنی شناگر، و «آشنا» در اینجا هم به معنی «کسی که آشنا به شناست» و هم به معنی «شناگر» به کار رفته است. شناگری که مهارت دارد، بر روی آب ساکن می‌خوابد و آرام می‌گیرد. این آرامش، ثمره‌ی تسلط او بر فنّ شنا و آگاهی او به جریان‌ها و عمق آب است. این سکون و آرامش، نشانه توانایی و چیرگی است؛ نه انفعال و بی‌عملی.

در مقابل، «جهد اعجمی با دست و پا» قرار دارد. «اعجمی» کسی است که گنگ و نادان است، کسی که فنّی نمی‌داند و زبانی ندارد. تلاش چنین کسی در آب، تنها به دست و پا زدن‌های بی‌حاصل و سرانجام به غرق شدن می‌انجامد. این تقلا، نه از سر آگاهی است و نه به مقصد خاصی می‌رسد. مولانا با این تشبیه، می‌خواهد بگوید که تلاشِ بی‌بصیرت و بی‌علم، هرچند پر شور و هیجان به نظر آید، اما بی‌ثمر است و چه بسا به تباهی بکشد، در حالی که کنشِ آرام و آگاهانه، حتی اگر به چشم نیاید، راهگشاست و به مقصد می‌رسد.

من این را همان نگاه عمیق مولانا به کیفیت وجود و هستی می‌بینم. او می‌خواهد بگوید که در دریای بی‌کران هستی، تنها آن کس که به علم بیدارکننده مسلح است و فنون زیستن و رسیدن را می‌داند، می‌تواند با آرامش و اطمینان خاطر حرکت کند. دیگران، حتی اگر عمری تلاش کنند، در دست و پا زدن‌های خود غرق خواهند شد. این علم، نه علم کتابی صرف، بلکه دانشی است که به جان و روح نفوذ کرده و بینش می‌آفریند، بصیرتی که فرد را از قید تلاش‌های عبث می‌رهاند و او را به سکونی فعال و پویا می‌رساند. این همان معنایی است که در روایت «منهومان لا یشبعان» (دو گرسنه‌ای که سیر نمی‌شوند – طالب علم و طالب مال) نیز وجود دارد، اما مولانا در اینجا به «نوع» علم و «کیفیت» طلب آن اشاره می‌کند: طلبِ علمی که به سکون آگاهانه منتهی شود، نه تلاش کورکورانه.

نکات کلیدی

  • آرامشِ برخاسته از دانش و مهارت، بر تلاش‌های بی‌ثمر و دست و پا زدن‌های ناشی از نادانی برتری دارد.
  • مولانا «علم مستنبه» (دانش بیدارکننده) را ارج می‌نهد که به عمل آگاهانه و سکونِ فعال منجر می‌شود.
  • تلاش «اعجمی» نمادی از کوشش بی‌جهت و بی‌ثمر است که به غرق شدن می‌انجامد.
  • شناگر آشنا به فن، حتی در مواجهه با آب‌های عمیق، با آرامش حرکت می‌کند و به مقصد می‌رسد.
  • این بیت دعوتی است به کسب دانشی که به بصیرت درونی و کنش‌های مؤثر و بی‌تکلف می‌انجامد.

Sources: d6-s86 · 01:11:00 d6-s86 · 01:11:48 d6-s86 · 01:33:32 d6-s86 · 01:37:37

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。