閱讀 卷 6 國王向埃米爾們和狂熱分子們闡明阿亞茲的優越、地位、親近和薪俸的原因,使他們無可爭辯,無從反駁 詩聯 390

M6:390 — رفت و پرسید و بیامد که ز ری / گفت عزمش تا کجا درماند وی

رفت و پرسید و بیامد که ز ریگفت عزمش تا کجا درماند وی
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:390

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن امیر رفت و پرسید، برگشت و گفت که کاروان از ری می‌آید. پادشاه پرسید: «مقصدشان کجاست؟» او (امیر) درمانده و بی‌خبر ماند. معنا: این بیت به بی‌کفایتی اولین امیر در داستان اشاره دارد که فقط به سؤال اولیهٔ پادشاه پاسخ داد و اطلاعات جامع‌تری دربارهٔ کاروان به دست نیاورد.

شرح

این بیت نقطه آغازینِ آزمایش سنجش خِرد و بصیرتِ امرای دربار است که مولانا در دفتر ششم مثنوی روایت می‌کند. سلطان محمود، برای پاسخ به حسادتِ امرایی که جامگیِ فراوان ایاز را برنمی‌تابیدند، دست به آزمونی ظریف می‌زند. او کاروانی را در دوردست می‌بیند و امیری را می‌فرستد تا از مقصدشان پرس‌وجو کند.

بیت دقیقاً همین صحنه را به تصویر می‌کشد: «رفت و پرسید و بیامد که ز ری»؛ یعنی امیر به مأموریت رفت، آنچه از او خواسته شده بود (مبدأ کاروان) را پرسید و بازگشت با این خبر که کاروان از «ری» می‌آید. اما بلافاصله با پرسش بعدی سلطان روبرو می‌شود: «گفت عزمش تا کجا؟ درماند وی». و اینجا، امیر دچار درماندگی می‌شود، زیرا فقط به سؤالِ مستقیم پادشاه بسنده کرده و فاقد آن جامع‌نگری و پیش‌بینی بوده است که به او اجازه دهد اطلاعات تکمیلی و مرتبط را نیز گردآوری کند.

این «درماندگی» نه صرفاً ندانستن، بلکه نمادی از نارساییِ فهم و فقدان بصیرت است. در نگاه مولانا، اهل خرد آن کس نیست که فقط به سؤالات صریح پاسخ دهد، بلکه آن کسی است که به ظرافت‌های پنهان، به سؤالات ناگفته، و به نیازهای آینده نیز التفات داشته باشد. امیران دیگر نیز یکی پس از دیگری در این آزمون شکست می‌خورند، هر یک تنها بخش کوچکی از اطلاعات را می‌آورند و در برابر پرسش‌های بعدی سلطان درمانده می‌شوند. این داستان نه تنها برای تمییز ایاز از دیگران، بلکه برای نشان دادن اهمیتِ بصیرتِ کل‌نگر و فهمِ عمیق‌تر از واقعیت است؛ فهمی که تنها به ظاهرِ امور اکتفا نمی‌کند. این یک درسِ کلیدی در شناخت‌شناسی مولوی است: دانستنِ تنها یک پاره، عین نادانی است در برابرِ آن کس که به عمق و گستره می‌نگرد.

نکات کلیدی

  • عدم جامع‌نگری: امیر فقط به سؤال صریح پاسخ می‌دهد و به اطلاعات تکمیلی نمی‌اندیشد.
  • نارسایی خرد: این درماندگی نمادِ فقدان بصیرت و فهم عمیق‌تر از واقعیت است.
  • اهمیت پیش‌بینی: هوشمندی واقعی در پیش‌بینی نیازهای اطلاعاتی و ارائه تصویری کامل‌تر است.
  • درسِ شناخت‌شناسی: مولانا بر نگریستن به عمق و گسترهٔ امور، نه فقط به ظاهر، تأکید می‌کند.

Sources: d6-s10 · 00:06:00 d6-s10 · 00:06:40 d6-s10 · 00:08:09

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。