閱讀 卷 6 他們在中國皇城潛伏一段時間後,長兄變得焦躁不安,說:‘我走了,永別了!我將自己獻給國王。然而,一步就能到達我的目標,要麼我的頭顱,如同心臟般,將被拋在那裡。’兄弟們的勸告對他毫無益處。‘啊,責備戀人的人啊,讓那些被上帝引入迷途的人吧,你如何能引導他們?’等等。 詩聯 4107

M6:4107 — می‌گریزی از پشه در کزدمی / می‌گریزی در یمی تو از نمی

می‌گریزی از پشه در کزدمیمی‌گریزی در یمی تو از نمی
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4107

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از پشه‌ای می‌گریزی و به کژدمی پناه می‌بری؛ و از قطره‌ای آب می‌گریزی و خود را به دریایی می‌اندازی. معنا: این بیت هشداری است که فرار از مشکلات کوچک و جزئی، بدون راهبری صحیح، اغلب به گرفتاری‌های بزرگ‌تر و مهلک‌تر می‌انجامد.

شرح

این بیت، ادامه‌ای منطقی است بر بحث عمیقی که پیش‌تر در باب ضرورتِ «پیر» و راهبر آغاز کرده‌ام. مولانا در بیت قبلی (م ۶:۴۱۰۶) می‌فرمود که «کور با رهبر بِه است تنها یقین / زان یکی ننگ است و صد ننگ است از این». اکنون با این بیت مثال می‌زند و روشن می‌کند که پناه‌بردن از یک ننگِ کوچک به صد ننگِ بزرگ‌تر، چه معنایی دارد.

من می‌گویم که این تمثیل‌ها صرفاً برای وزن و قافیه نیامده‌اند؛ بلکه جانِ کلام مولانا را بازگو می‌کنند: کسی که از یک پشه (مشکلی کوچک، یک عیب جزئی، یا حتی یک پرسش عقلانی که از او می‌گریزد) فرار می‌کند، نباید خود را به آغوش کژدمی بیندازد. و از نم، یعنی قطره‌ای آب (چالش اندکی که در زندگی یا سیر و سلوک پیش می‌آید)، نباید به یم (دریای بی‌کران و پرخطر) بگریزد که غرق خواهد شد. این گریختن، عینِ خودکشی است، نه رهایی.

این دقیقاً همان چیزی است که ما در زندگی روزمره بارها شاهد آنیم. از جفای پدر یا سخت‌گیری استاد که می‌گریزیم، چه بسا به دام لوطیانِ شور و شرِ کوچه و بازار بیفتیم که ضررشان صدها برابر است. درست مثل یوسف که از آغوش پدر گریخت، اما با مکر برادران به چاه افتاد. البته یوسف «عنایت» پدر و مشیت الهی را با خود داشت و از چاه رها شد، اما مگر همه ما یوسفیم و چنین عنایتی شامل حالمان خواهد شد؟

اساساً این سرسپردگی به رهبر، نه به معنای تعطیل عقل یا تسلیم کورکورانه است. هرگز! مولانا عقل را کنار نمی‌گذارد. اما گاهی انسان در مواجهه با یقین‌های واهی و اوهام خود، خود را فریب می‌دهد. در چنین شرایطی، پناه‌بردن به راهبرِ بینا، حتی اگر در ابتدا «ننگ» یا «قید» به نظر آید، صدها بار بهتر است از آنکه در «تنها یقین»ِ خودسرانه غرق شود. مثالِ جراحی که بدون بیهوشی به او اعتماد نمی‌کنی، یا مثالی که بارها زده‌ام: ما برای خرید یک کفش یا لباس، ده‌ها مغازه را زیر و رو می‌کنیم تا جنسی مرغوب بیابیم؛ اما برای راهنمای زندگی و سرنوشت خود، به بی‌راهه می‌رویم یا به هر ندای فریبنده‌ای گوش می‌سپاریم. این تضادی دردناک است.

این خودسری، به خصوص در روزگار ما که رسانه‌ها و مدها به ابزارهای شیطانی برای فریب بدل شده‌اند، بسیار خطرناک است. مردم به سادگی فریب می‌خورند که هر چه نو است خوب است و هر چه کهنه است بد. این بدون پیر و ستونِ اتکا، چیزی جز «همرنگ جماعت شدن» نیست که به قول مولانا آفت جان است. همان‌گونه که بیمار چشم، اگر از مسیحای نابیناکننده بگریزد، به کوری ابدی دچار می‌شود، ما نیز اگر از پیرِ رشاد (نه پیرِ گردون، که فقط موی سپید کرده) روی برگردانیم، در ظلمت جهل و سرگردانی باقی خواهیم ماند. راه، تسلیم به بصیرت پیر است، نه سرپیچی و فرار از چالش‌های کوچک راه.

نکات کلیدی

  • گریز از مشکلات کوچک بدون راهنمایی، به گرفتاری‌های بزرگ‌تر منجر می‌شود.
  • اعتماد به «پیر» (راهبر معنوی) برای هدایت در مسیر زندگی ضروری است.
  • خودسری و تکیه بر «یقین‌های تنها»، به صد ننگ و گمراهی می‌انجامد.
  • یافتن راهبر باید با دقت باشد، اما عدم انتخاب آن بدتر از خطاهای احتمالی است.
  • تن دادن به مد و رسانه‌ها بدون اتکا به ستونی استوار، نشانه ضعف و همرنگی با جماعت است.

Sources: d6-s92 · 16:14:58 d6-s92 · 18:28:22 d6-s92 · 17:33:14

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。