閱讀 卷 6 回到那個被告知埃及有寶藏的人的故事,以及他因貧困而向神聖主宰懇求的敘述。 詩聯 4250

M6:4250 — یک زمان مانع همی‌شد شرم و جاه / یک زمانی جوع می‌گفتش بخواه

یک زمان مانع همی‌شد شرم و جاهیک زمانی جوع می‌گفتش بخواه
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4250

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یک لحظه، شرم و آبروی گذشته او مانع انجام این کار می‌شد؛ لحظه‌ای دیگر، گرسنگی به او فرمان می‌داد که: «بخواه!». معنا: این بیت، کشمکش درونی مردی را به تصویر می‌کشد که در میان شرم و عزت نفس از سویی و گرسنگی مفرط از سوی دیگر، در تردید فرو رفته است.

شرح

من در اینجا، در این بیت، تصویری ناب از کشمکش درونی انسان را می‌بینم. مولوی، با ظرافتی مثال‌زدنی، حال مردی را وصف می‌کند که در مصر بی‌چیز شده و از مال و منال گذشته‌اش هیچ نمانده است. دو نیروی متضاد او را به دو سو می‌کشند: «شرم و جاه» از سویی، و «جوع» از سوی دیگر. شرم و جاه، بازمانده‌ای است از عادات و مرام گذشتهٔ او، از آن ایامی که صاحب مکنت بود و دیگران از خوان نعمت او بهره می‌بردند. این‌ها پرده‌ای می‌شوند در برابر اِقدام به تکدی. اما جوع، این نیازِ بنیادینِ جسمانی، بی‌رحمانه امر می‌کند: «بخواه!»

این صحنه‌ای است که مولوی بارها و بارها با تصاویر مشابه آن را تکرار می‌کند. تقابل میان نفسِ مادی و خواسته‌های روحانی، یا در اینجا، میان عزت‌نفس برساخته از اجتماع و فشارِ بی‌واسطهٔ حیات. مرد «پای پیش و پای پس» می‌گذارد؛ حرکتی که حکایت از تردید عمیق و فلج‌کننده دارد. او نمی‌داند آیا باید تسلیمِ گرسنگی شود و عزت دیرینه‌اش را زیر پا بگذارد، یا بر گرسنگی صبر کند و با لبان خشک به خواب رود.

مولوی در اینجا به ما درس بزرگی می‌دهد: سختی‌ها و مشقاتِ زندگی، به ویژه آنجا که به نیازهای اولیهٔ انسان مربوط می‌شود، قدرتی دارند که تمام ارزش‌های برساخته را به چالش می‌کشند. اما این به معنای تسلیمِ مطلق نیست. در ادامهٔ این حکایت، مولوی با ذکر آیات قرآن کریم و احادیث نبوی، راه خروج از این تنگنا را نشان می‌دهد: «عسی ان تکرهوا شیئا و هو خیر لکم» و «سیجعل الله بعد عسر یسرا». این آموزه‌ها به ما می‌آموزند که ظاهربین و کوتاه‌بین نباشیم. رنج، حتی رنجِ گرسنگی و سرافکندگی، پایدار نیست. این جهان در گذر است؛ نه غم پایدار است و نه شادی. این گره‌های محکم زندگی، سرانجام گشوده خواهند شد، چنان که در حدیث آمده: «اشتدّي أزمة تنفرجي».

مولوی نمی‌خواهد ما را در منجلاب ناامیدی و قنوط غرق کند. او حتی در اوج تنگنا، دریچه‌ای به سوی امید می‌گشاید. این نه یک تسلیِ بی‌بنیاد، بلکه دیدگاهی عمیق به ماهیت متغیر هستی است. آن «فقر ابتکار تصور» که گاه انسان را در دام یأس می‌اندازد، با تذکر به این اصل که «زمان ادامه دارد» و «تاریخ پایان نیافته است»، گشاده می‌شود. این همان روح سبک‌روحی و طرب‌آوری مثنوی است که حتی از دل مشقت‌ها، راه به رهایی می‌جوید.

نکات کلیدی

  • بیت تصویری دقیق از کشمکش درونی انسان میان عزت‌نفس و نیازهای غریزی ارائه می‌دهد.
  • فشار نیازهای بنیادین می‌تواند تمامی ارزش‌های برساختهٔ فرد را به چالش بکشد.
  • ناپایداری دنیا به این معناست که نه غم پایدار است و نه شادی؛ هر سختی پایانی دارد.
  • مولانا حتی در اوج تنگنا، با الهام از آموزه‌های قرآنی و حدیثی، دریچه‌ای به سوی امید می‌گشاید.
  • تصورِ تداوم رنج، ناشی از «فقر ابتکار تصور» انسان است که با درک گذر زمان باید گشوده شود.

Sources: d6-s95 · 01:05:55 d6-s95 · 01:41:45 d6-s95 · 02:50:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。