閱讀› 卷 6› 關於「說謊令人不安，誠實令人心安」這條聖訓的闡釋。› 詩聯 4282

M6:4282 — زین یپنلو هر که بازرگان‌ترست / بر سره و بر قلب‌ها دیده‌ورست

زین یپنلو هر که بازرگان‌ترستبر سره و بر قلب‌ها دیده‌ورست
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4282

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از این بازارِ جهان، هر آنکه بازرگان‌تر و باتجربه‌تر باشد، بر کالاهای اصل و تقلبی بیناتر و اهل بصیرت است. معنا: مولانا می‌گوید در دنیایی که انواع سخن و مدعا در هم آمیخته است، انسانِ زیرک و اهل بصیرت می‌تواند سره را از ناسره بازشناسد و به حقیقت دست یابد.

شرح

این بیت شاهدی است بر نگاه مولانا به عالم سخن و حقیقت. او پیش‌تر در حکایت مرد غریب و عسس، از دو گونه سخن می‌گوید: «یک سخن از دوزخ آید سوی لب / یک سخن از شهر جان در کوی لب.» گویی لب آدمی خود یک مرج‌البحرین است، مرزی میان دو دریای متضاد: دریای جان‌افزا و دریای حرج و تنگنا. بازار دنیا، یا به تعبیر مولانا، «یپنلو» (کلمه‌ای مغولی به معنای بازار یا گمرک)، محل تلاقی و اختلاط این دو نوع سخن و کالا است. از هر سوی و از هر ناحیه‌ای، انواع کالاها، از «کاله‌ی معیوب قلب کیسه‌بر» تا «کاله‌ی پرسود مستشرف چو در»، وارد این یپنلو می‌شوند. جهانی است پر از مدعیان، پر از گفتارهای رنگارنگ که حقیقت و باطل در آن درهم آمیخته‌اند؛ چه در عرصهٔ تجارت، چه در حوزهٔ معارف و دعوی‌های عرفانی و فلسفی.

در چنین بازاری است که مولانا ملاک تمییز را به ما می‌آموزد. او می‌گوید: «زین یپنلو هر که بازرگان‌ترست / بر سره و بر قلب‌ها دیده‌ورست.» این بازرگان کیست؟ او نه فقط تاجری با تجربهٔ مادی، بلکه انسانی است که به «دیده‌وری» دست یافته است؛ به بصیرتی درونی که او را قادر می‌سازد در میان انبوه دروغ و راست، سره را از ناسره و حقیقت را از فریب بازشناسد. این دیده‌وری، همان شناخت فطری و بی‌واسطه است که دل را به «گفتار صواب» آرامش می‌بخشد؛ همچنان که تشنه به آب آرام می‌گیرد. این بازرگان حقیقی، همان عارف یا سالکی است که «بوی صدق» را از «سوز» و «اسپند» دروغ تشخیص می‌دهد، همان‌گونه که عسس در داستان پیشین، با شنیدن حکایت راست مرد غریب، دلش شکفت و به گریه افتاد.

مولانا اینجا به‌شدت بر شهود درونی و فطرت پاک تأکید می‌کند، نه بر معجزات یا براهین عقلی صرف. «دل بیارامد به گفتار صواب / آنچنان که تشنه آرامد به آب.» در مقابل این «بازرگان دیده‌ور»، کسانی هستند که «عما» دارند، یعنی نابینایی روحی و فقدان بصیرت. برای چنین کسانی، این یپنلو نه «دارالرباح» (خانهٔ سود) که «دارالجناح» (خانهٔ گناه و زیان) خواهد بود. آنان در این بازار آشفته، فریب می‌خورند و کالای قلب را به جای سره می‌خرند، زیرا چشم تمیزشان کور است؛ همان دل‌های محجوب که «از نبی‌اش تا غبی تمییز نیست.» این بیت درس بزرگی است برای هر سالک و حقیقت‌جویی که در میان هیاهوی زمانه، به دنبال صدای اصیل و راستین می‌گردد.

نکات کلیدی

  • جهان و عرصهٔ گفتار، یپنلویی است که سره و قلب در آن درهم‌آمیخته‌اند.
  • فقط «بازرگان‌تر» و دیده‌ور است که می‌تواند حقیقت را از فریب بازشناسد.
  • دیده‌وری، بصیرتی درونی است که نه بر منطق که بر آرامش یافتن دل به حقیقت استوار است.
  • گفتار راستین، از 'شهر جان' برمی‌خیزد و دل را آرامش می‌بخشد؛ گفتار ناراست از 'دوزخ' است و مایهٔ آشوب.
  • برای کوران دل (اهل عما)، همین یپنلو (دنیا)، دارالرباح نیست، بل دارالجناح است.

Sources: d6-s95 · 01:41:45 d6-s95 · 01:57:25 d6-s95 · 02:07:30 d6-s95 · 05:12:00

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。