閱讀 卷 6 那人歡欣鼓舞,如願以償地歸來,感謝上帝,跪拜,對上帝奇妙的指示和其詮釋以任何理性或理解都無法企及的方式顯現感到驚訝。 詩聯 4375

M6:4375 — عین سعیش عزت کعبه شده / موجب اعزاز آن بیت آمده

عین سعیش عزت کعبه شدهموجب اعزاز آن بیت آمده
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:4375

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان تلاش او باعث عزت کعبه شد، و مایهٔ سرفرازی و بزرگی آن خانه گشت.

معنا: کوشش ابرهه برای ویران کردن کعبه، بر خلاف قصد او، به بزرگی و احترام بیشتر کعبه انجامید و آن را والاتر ساخت.

شرح

این بیت، از مثال‌های روشن و برجسته در باب «لطف خفی» و مکر الهی‌ست که مولانا پیوسته بر آن تأکید دارد. من بارها گفته‌ام که حکمت الهی گاه چنان پیچیده و ژرف است که آنچه در ظاهر شر یا ضلالت می‌نماید، در باطن و سرانجام به خیر و هدایت منتهی می‌شود. اینجاست که می‌بینیم کوشش ابرهه، آن پادشاه زورگو، که قصدش نه چیزی جز هتک حرمت و ویرانی کعبه بود، چگونه به واسطهٔ ارادهٔ غیبی، دقیقاً به نقطهٔ مقابل خود بدل گشت. او می‌خواست بیت‌الحرام را ذلیل کند و زائران را از آنجا دور سازد، اما تلاش مذبوحانهٔ او، به جای اینکه کعبه را بی‌آبرو کند، عزت و سربلندی آن را صدچندان کرد و تا قیامت، مایهٔ فخر و اعتبار بیشتر آن بیت شریف گشت.

این همان «ذواللطف الخفی» است؛ همان لطف پنهانی خداوند که در دل ناملایمات و قهرها خانه کرده است. درست مانند تریاقی که در قدیم، اجزایی از خود زهرِ افعی را در خود داشت تا پادزهر شود؛ یعنی شفای تو در دل درد نهفته است. خدای مهربان در زهر، تریاق می‌نهد تا ما به «مکار» بودن و «ذواللطف الخفی» بودنش پی ببریم. این معنا فقط به اتفاقات تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه در زندگی فردی نیز جریان دارد. مگر نه این است که گاهی خطاها و گناهان، اگر با ندامت و توبه همراه شوند، پاداشی بزرگ‌تر از ثوابِ بی‌غفلت به ارمغان می‌آورند؟ به قول حافظ: «مستحق کرامت گناهکارانند.» من این را بارها تصریح کرده‌ام که توبه، صرفاً بازگشت به نقطهٔ پیش از گناه نیست؛ توبه معراج است، کیمیاست. گناهی که به توبه ختم شود، خود معصیت خجسته‌ای است که آدمی را به جایگاهی والاتر از پیش می‌رساند.

منکران پیامبران هم، که قصدشان تضعیف و اذلال «ثقات» و اطفای نور دین بود، ناخواسته موجب «ظهور معجزات» و «عز رسولان» شدند. اگر انکار آنان نبود، شاید معجزه‌ای نیز پدید نمی‌آمد. این همان منطقی است که مولانا در جای دیگری می‌گوید: «هر بدی کز دست دادی از گزند / آن بلای تو ثوابت شد بلند.» این بیت ما را به تأمل در پیچیدگی‌های قضا و قدر الهی فرامی‌خواند و نشان می‌دهد که ظاهر حوادث، گاه از باطن و غایت آن‌ها کاملاً متفاوت است و تدبیر نهایی، همواره از آنِ حضرت حق است.

نکات کلیدی

  • قصد ابرهه برای نابودی کعبه، بر خلاف نیت او، به افزایش عزت و جایگاه آن انجامید.
  • این بیت نمادی از «لطف خفی» الهی است؛ جایی که شر ظاهری، به خیر باطنی و نهایی تبدیل می‌شود.
  • ارادهٔ خداوند (مکر الهی) می‌تواند نیات انسان را وارونه کند و نتایجی خلاف انتظار پدید آورد.
  • در مکتب مولانا، حتی گناه اگر به توبهٔ حقیقی منجر شود، می‌تواند مایه‌ی ارتقای معنوی و کسب کرامت ویژه گردد.
  • این تحول نشان می‌دهد که ظاهر حوادث و وقایع، لزوماً منعکس‌کنندهٔ باطن و غایت حقیقی آن‌ها نیست.

Sources: d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。