閱讀 卷 6 那個人被小偷偷走了公羊,他們還不滿足,又用計謀偷走了他的衣服的故事 詩聯 476

M6:476 — او یکی دزدست فتنه‌سیرتی / چون خیال او را بهر دم صورتی

او یکی دزدست فتنه‌سیرتیچون خیال او را بهر دم صورتی
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:476

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او دزدی است که سرشت او فتنه‌انگیز است، زیرا خیال و وسوسهٔ او هر لحظه به شکلی درمی‌آید. معنا: این بیت به دزدی درونی اشاره دارد که نهادی فتنه‌گر دارد و پیوسته در حال تغییر چهره و فریب است، به‌گونه‌ای که شناخت و غلبه بر آن بسیار دشوار می‌شود.

شرح

مولانا در این بیت به دزدی اشاره می‌کند که نه جسمانی است و نه تنها به مال می‌آید؛ بلکه موجودیتی است درونی، فتنه‌سیرت و حیله‌گر که پیوسته در حال تغییر چهره و صورت است. این دزد می‌تواند طمع باشد، می‌تواند غفلت باشد، و می‌تواند هر وسوسه‌ای باشد که انسان را از مسیر حق دور می‌کند. او در کمین نشسته تا «مرکب توبه» ما را بدزدد، یعنی ما را از توفیقِ توبه و بازگشت به خود و به خدا محروم کند.

من این را در سخنرانی‌هایم بارها گفته‌ام که این دزد، مکانیزم خاص خود را دارد: گناهان را چنان عظیم و حجیم می‌کند که آدمی جرئت اعتراف به آن‌ها را از دست می‌دهد. وقتی اعترافی نباشد، پشیمانی و توبه‌ای هم در کار نخواهد بود. به جای آن، توجیه‌تراشی و بهانه‌جویی آغاز می‌شود و فرد از حقیقت خطا و نقص خویش می‌گریزد. اینجاست که آن «فتنه‌سیرتی» دزد آشکار می‌شود؛ او آرامش دروغینی ایجاد می‌کند و ما را در غفلت نگه می‌دارد.

مولانا برای توضیح این دزد حیله‌گر، حکایت دزدی را نقل می‌کند که ابتدا قوچ مردی را می‌دزدد. وقتی صاحب قوچ به دنبال او می‌دود، دزد بر سر چاهی می‌نشیند و به صورت نالان و فغان‌کننده تظاهر می‌کند که کیسه زرش به چاه افتاده است. او با این «صورت» جدید و با وعدهٔ خمس زر، صاحب قوچ را فریب می‌دهد تا لباس‌هایش را از تن درآورد و به چاه برود، و بدین ترتیب لباس‌های او را نیز می‌دزدد. این تمثیل به خوبی نشان می‌دهد که چگونه طمع (طمع آن مرد برای گرفتن خمس زر) باعث شد که او نه تنها قوچ، بلکه لباس‌های خود را نیز از دست بدهد. دزد هر لحظه با صورتی تازه و خیالی فریبنده، انسان را به دام می‌اندازد.

اینکه مولانا می‌گوید: «کس نداند مکر او الا خدا»، تاکید بر عمق حیله‌گری و پنهان‌کاری این دزد است. شناخت مکر او از توانایی‌های بشری خارج است و تنها با مدد و عنایت الهی می‌توان از دام او رهایی یافت. از این روست که راهکار را در بیت بعد به روشنی بیان می‌کند: «در خدا بگریز و واره زان دغا». پناه بردن به حق، تنها راه نجات از این دزد فتنه‌سیرت و دغل‌باز است که در هر لحظه به صورتی تازه درآمده و ما را به سوی گمراهی می‌کشاند. این دقیقاً همان ندای «بی‌صورتی» است که بارها در مثنوی تکرار می‌شود؛ دزد هم در عین بی‌صورتی، مدام صورت‌های جدید به خود می‌گیرد تا ما را بفریبد.

نکات کلیدی

  • این «دزد» نمادی از وسوسه‌های درونی، غفلت، یا طمع است که سرمایه‌های معنوی، به‌ویژه توانایی توبه را می‌رباید.
  • ماهیت این دزد «فتنه‌سیرت» است، یعنی با حیله و مکر و تغییر چهرهٔ مداوم، انسان را به گمراهی می‌کشاند.
  • این دزد برای فریب از ضعف‌های انسانی مانند طمع بهره می‌برد، همان‌طور که در حکایت قوچ دزدی نشان داده شد.
  • هدف نهایی این دزد، بازداشتن انسان از اعتراف به گناه و در نتیجه، بستن راه توبه و بازگشت است.
  • به دلیل عمق حیله‌گری و تغییرات بی‌شمارش، شناخت مکر این دزد بدون یاری خداوند میسر نیست.
  • راه رهایی از این دزد فریبکار، پناه بردن و توکل به ذات حق است.

Sources: d6-s11 · 01:28:59 d6-s11 · 01:32:28 d6-s11 · 01:34:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。