閱讀 卷 6 鳥與獵人關於隱居的辯論,以及穆斯塔法(願主福安之)禁止其社群進行的隱居的意義:伊斯蘭教中沒有隱居 詩聯 481

M6:481 — رنج بدخویان کشیدن زیر صبر / منفعت دادن به خلقان هم‌چو ابر

رنج بدخویان کشیدن زیر صبرمنفعت دادن به خلقان هم‌چو ابر
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:481

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: کشیدن رنج از بدخویان، با بردباری و منفعت رساندن به مردم، چون ابری که باران می‌دهد.

معنا: این بیت از فواید زندگی اجتماعی می‌گوید: باید با بردباری آزار بدطینتان را تحمل کرد و مانند ابر، همواره به مردم نفع رساند.

شرح

این بیت، از زبان مرغ در داستان مناظره با صیاد، به مثابه استدلالی قاطع در برابر رهبانیت و خلوت‌گزینی می‌آید. مرغ در اینجا این نکتهٔ مهم را طرح می‌کند که زیستن در میان خلق و تحمل رنج‌های ناشی از آن، نه تنها عیب نیست، بلکه کمال‌بخش است.

من این را بارها گفته‌ام که تحمل جفای خلق، مشروط به تفکیک است: تحمل جفایی که از زیردستان و هم‌ردیفان می‌رسد، یک فضیلت است. این رنج کشیدن از بدخویان در واقع موجب طهارت نفس آدمی می‌شود؛ مانند کیسه‌ای است که به تن می‌کشی تا آلودگی‌ها را بزدایی. اما، بله، اما تحمل جفای زبردستان و ستمگران به هیچ وجه فضیلت نیست، بلکه عین ظلم‌پذیری و رذیلت است و صددرصد مذموم. مثنوی به هیچ رو به ما تعلیم نمی‌دهد که در برابر ستم سر خم کنیم؛ بلکه به ما می‌آموزد که رنج‌های خردِ ناشی از تعاملات روزمره با مردمان را به جان بخریم و آن را پله‌ای برای تهذیب نفس بدانیم.

بخش دوم بیت، یعنی «منفعت دادن به خلقان هم‌چو ابر»، تبیین دیگری از فواید زندگی اجتماعی است. چگونه می‌توان به مردم نفع رساند در حالی که از آن‌ها دوری گزیده‌ای؟ نفع رساندن مانند باران ابرها، نیازمند حضور و بخشندگی است. این اشاره به حدیث شریف نبوی «خیر الناس انفعهم للناس» است که می‌فرماید بهترین مردم آن کسی است که بیشترین نفع را به مردم می‌رساند. این خیرخواهی و نیکوکاری، بی‌شک در خلوت و انزوا میسر نمی‌شود؛ بلکه میدان ظهور آن، جامعه و تعامل با دیگران است. مولانا در اینجا قاطعانه موضعی را برمی‌گزیند که حضور فعال و مفید در جامعه را بر کناره‌گیری و انزوا ترجیح می‌دهد، با این شرط که رنج‌های آن از سر صبر و با تمایز میان ستم و جفای خرد تحمل شود.

نکات کلیدی

  • فضیلت تحمل رنج از بدخویان مشروط به این است که از هم‌ردیفان یا زیردستان باشد، نه ستمگران.
  • تحمل رنج‌های کوچک اجتماعی، راهی برای تهذیب و طهارت نفس است.
  • رساندن منفعت به خلق، چنان که ابر باران می‌دهد، از آموزه‌های بنیادین زندگی اجتماعی و خیرخواهی است.
  • اسلام، خلاف رهبانیت، مسلمانان را به حضور فعال و سودرسانی در اجتماع فرامی‌خواند.
  • این بیت تأکید می‌کند که نیکی به مردم در انزوا میسر نیست و نیازمند تعامل است.

Sources: d6-s11 · 03:34:34 d6-s11 · 02:34:34

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。