閱讀 卷 6 鳥與獵人關於隱居的辯論,以及穆斯塔法(願主福安之)禁止其社群進行的隱居的意義:伊斯蘭教中沒有隱居 詩聯 486

M6:486 — زانک غیر حق همه گردد رفات / کل آت بعد حین فهو آت

زانک غیر حق همه گردد رفاتکل آت بعد حین فهو آت
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:486

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: زیرا که هر آنچه جز حق است، همه‌اش به پوسیدگی می‌گراید. هر آنچه پس از زمانی بیاید، از پیش هم گویی که آمده و گذراست. معنا: این بیت، از زبان صیاد در داستان مولانا، دلیل فناپذیری هر آنچه جز خداوند است را بیان می‌کند و بر این باور است که هر موجودی که سرانجامش زوال است، از همین اکنون نیز فانی و ناچیز شمرده می‌شود.

شرح

من در اینجا به استدلالی می‌پردازم که صیادِ درونِ قصه مولانا، برای توجیه خلوت‌گزینی و دوری از خلق بیان می‌کند. او می‌گوید که همنشینی با مردمانِ دون‌مایه، که قبله‌شان تنها نان و شکم است، عین رهبانیت است؛ چرا که با حیوانات نشستن، همان خلوت‌گزینی‌ست، نه زندگی اجتماعی. دلیل صیاد برای این کناره‌گیری، همین بیتی است که اکنون در پی تحلیلش هستیم. او استدلال می‌کند که «غیر حق همه گردد رفاه». «رفاه» در اینجا به معنای پوسیده، فرسوده و فرو ریخته است. یعنی هر آنچه در جهان هست، غیر از ذات حق‌تعالی، سرانجامش زوال و اضمحلال است. این یک حقیقت کونی است. اما استدلال به اینجا ختم نمی‌شود. صیاد با آوردن یک قاعدهٔ عربی می‌افزاید: «کل آت بعد حین فهو آت». این جمله یعنی هر چه که در آینده خواهد آمد، گویا همین الان آمده است. من این را در سخنرانی‌هایم این‌طور توضیح داده‌ام که نه اینکه هر چیزی نهایتاً پوسیده خواهد شد، بلکه ما از همین امروز می‌گیریمش که پوسیده است. یعنی اشیاء، پیش از آنکه عملاً به مرحلهٔ پوسیدگی و فرسودگی برسند، از آن جهت که ذاتاً محکوم به زوال‌اند، از همین اکنون هالک و فانی محسوب می‌شوند. اگر چیزی در نهایت نیست‌شونده است، پس در قیاس با هستی مطلق حق، از همان ابتدا نیز همچون عدم تلقی می‌شود. این اندیشه عمیقاً با آیهٔ شریفهٔ قرآن کریم در هم تنیده است که می‌فرماید: «کل شیء هالک الا وجهه» (همه چیز در معرض هلاکت و نابودی‌ست مگر وجه خداوند). مولانا نیز از همین منظر سخن می‌گوید. «وجه خدا» یعنی آن جهتی از اشیاء و موجودات که متوجه خداوند است. اشیاء به خودی خود نابودند، مگر در نسبت با خداوند، که در آن صورت موجودند و بقا می‌یابند. این دیدگاه صیاد به معنای این است که هر چه را که ما در این عالم می‌بینیم، در واقع سایه‌ای از وجود مطلق است؛ ملکی و مالکیتی که در این دنیا به چشم می‌خورد، عکس و تجلی آن مالکیت حقیقی است که تنها در اختیار خداوند است. او می‌گوید گرچه سایه عکس شخص است، اما هیچ از سایه نتوان بهره گرفت. باید از سایه عبور کرد و به شخص حقیقی رسید. بنابراین، یار و مصاحب جسمانی که رویش به سوی مرگ است، هم‌صحبتی‌اش شوم است و باید ترک شود. اینها در قیاس با حق، همچون کلوخ و سنگ هستند و همنشینی با آنها عین رهبانیت است، زیرا رهبانیت واقعی در عدم مصاحبت با خداوند است، حال آنکه این کلوخ‌صفتان نیز خود حجابی بر آن مصاحبت‌اند.

نکات کلیدی

  • هر موجودی، جز خداوند، به دلیل ماهیت فناپذیرش، از همان ابتدا نیز فانی و ناپایدار شمرده می‌شود.
  • فانی شدن نه تنها یک سرنوشت آینده، بلکه یک حقیقت جاری است؛ آنچه قرار است از بین برود، از هم‌اکنون نیز گویی از بین رفته است.
  • این دیدگاه، ریشه در بینش قرآنی «کل شیء هالک الا وجهه» دارد که همه هستی را در قیاس با بقای مطلق الهی، محو می‌بیند.
  • هم‌نشینی با کلوخ‌صفتان و آنان که روی به مرگ دارند، به جای نزدیکی به حق، خود حجابی برای دوری از اوست.

Sources: d6-s11 · 03:05:05

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。