閱讀 卷 6 鳥與獵人關於隱居的辯論,以及穆斯塔法(願主福安之)禁止其社群進行的隱居的意義:伊斯蘭教中沒有隱居 詩聯 514

M6:514 — هر خری کز کاروان تنها رود / بر وی آن راه از تعب صدتو شود

هر خری کز کاروان تنها رودبر وی آن راه از تعب صدتو شود
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:514

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هر خری که از کاروان تنها برود، آن راه بر او از سختی صد برابر دشوارتر شود.

معنا: مولانا می‌گوید که هر کس در مسیر زندگی و طریقت تنها گام بردارد، سختی‌های راه بر او چندین برابر می‌شود و دچار ملالت و کندی می‌گردد.

شرح

این بیت، از جمله ابیاتِ تأکیدکننده‌ی مولانا بر اهمیت جمعیت و همراهی در سلوک معنوی است، و من این را به غایت مهم می‌دانم. مولانا در اینجا قاطعانه می‌گوید که بر خلافِ پاره‌ای آموزه‌ها که عزلت و انزوا را می‌ستایند، راهِ حقیقیِ عشق و عرفان، با جمعیت و همراهی گشوده می‌شود. او با یک تمثیلِ ظاهراً ساده، اما عمیق، به سراغ «خر» می‌رود. خری که «با غلیظی» و «شعور اندک» شناخته می‌شود، با این حال، حتی او نیز در جمعِ یارانِ خویش نشاط و قوت می‌یابد.

من معتقدم مولانا در اینجا می‌خواهد بگوید که اگر موجودی با آن سطح از فهم و لطافت، از همراهی جمعیت نشاط می‌گیرد و مسیرش صدچندان هموارتر می‌شود، چگونه ممکن است انسانِ سالک، از این قاعده مستثنی باشد؟ او به صراحت می‌گوید: «هر خری کز کاروان تنها رود / بر وی آن راه از تعب صدتو شود.» این «صدتو شدن» راه، تنها به معنای طولانی‌تر شدن مسیر نیست؛ بلکه اشاره به تشدیدِ تعب و سختی و کندیِ حرکت دارد. سالک تنها، دائم باید چوب بخورد، سیخ بخورد، با کاهلی و ملالت راه برود، در حالی که در جمع، حرکت گرم و بانشاط می‌شود و رفیقان یکدیگر را به دنبال خود می‌کشانند. عزم سست نمی‌شود و انگیزه‌ای مضاعف پدید می‌آید.

سخن مولانا در اینجا یک نصیحتِ عمیق اخلاقی-عرفانی است: «مر تو را می‌گوید آن خر خوش شنو / گر نه‌ای خر همچنین تنها مرو.» او با طنزِ خاصِ خود می‌گوید: اگر تو به زعم خودت انسان فرهیخته‌ای هستی و مانند خر، «غلیظ» نیستی، پس چرا مانند او راه تنها را برمی‌گزینی؟ تو که از خری کم‌تر نیستی! این یک دعوت صریح است به اینکه هر سودی که سالک در تنهایی می‌برد، صد برابر آن را در میان یک جمعیت بانشاط، همدل و همراه خواهد برد. حتی پیامبران هم، برای جمع‌آوری یاران، معجزه می‌کردند؛ نه برای اثبات صدق خویش، بلکه برای قهر دشمنان و به ائتلاف کشاندن قلوب، تا کاروانِ هدایتْ، تنها نماند. این بدان معناست که در این راه، جمع‌جویی، حتی برای برترین انسان‌ها نیز ضروری است.

نکات کلیدی

  • سفر معنوی در تنهایی، صد برابر دشوارتر و ملال‌آورتر است.
  • نشاط، قوت و پیشرفت در مسیر طریقت، با همراهی و جمعیت حاصل می‌شود.
  • مولانا بر خلاف رهبانیت، به هم‌گامی با دیگر سالکان تأکید دارد.
  • حتی موجودات به ظاهر ساده نیز در جمع، نشاط و سرعت بیشتری می‌یابند.
  • انتخاب تنهایی در این راه، غفلت از حکمتی است که حتی «خر» آن را می‌شناسد.

Sources: d6-s12 · 00:12:35 d6-s12 · 00:13:50 d6-s12 · 00:15:17

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。