بخش ۱ - سرآغاز
序言
- M1:1 بشنو این نی چون شکایت میکنداز جداییها حکایت میکند 且聽這蘆笛，它如何申訴，它講述的，是一幕幕的離苦。此詩句邀請讀者聆聽蘆笛之音，其聲看似哀怨申訴，實則是在講述靈魂自其神聖本源最初分離的故事。 ❋
- M1:2 کز نِیِستان تا مرا بُبریدهانددر نفیرم مرد و زن نالیدهاند 自蘆葦蕩將我折斷以來，無論男女，皆在我悲鳴中哀嘆。自從我的靈魂與其本源分離，每一個世人，不論男女，都在我的哀歌中聽見了自己離別的悲傷，與我同聲共鳴。 ❋
- M1:3 سینه خواهم شَرحه شَرحه از فراقتا بگویم شرح درد اشتیاق 我欲尋覓一顆因別離而破碎的心，方能傾訴那渴望之痛楚的萬語千言。蘆笛（魯米）在尋覓一位聽眾，其心靈也曾因分離之苦而受創，因為唯有如此的靈魂，才能真正理解它所表達的深切渴望。 ❋
- M1:4 هر کسی کو دور ماند از اصلِ خویشباز جوید روزگارِ وصل خویش 凡遠離其本源者，必重覓其歸合之時。此詩節闡明，凡是與自身精神本源分離的存有，其內在都有一股渴望，驅使其尋求回歸與合一。 ❋
- M1:5 من به هر جمعیّتی نالان شدمجفت بدحالان و خوشحالان شدم 我在萬千聚會中悲鳴，與悲者為伍，與喜者為朋。蘆笛說，它的聲音在所有聚會中迴響，無論悲喜，它都陪伴著人們的每種心境。 ❋
- M1:6 هر کسی از ظّن خود شد یار مناز درون من نجُست اسرار من 人人都憑己意與我為友，卻無人從我內心探求我的秘密。蘆笛哀嘆道，儘管許多人與它共鳴，但他們都是基於自己膚淺的理解和預設，未曾探尋它真實的、內在的奧秘。 ❋
- M1:7 سرِّ من از نالهٔ من دور نیستلیک چشم و گوش را آن نور نیست 我心之秘，不離我泣聲，然爾眼耳，未有那道光。魯米藉蘆笛之口言道，其最深奧的真理就蘊含在這哀傷的樂音中，但大多數聽者缺乏洞悉此理所需的內在之光，僅僅停留在聲音的表象。 ❋
- M1:8 تن ز جان و جان ز تن مستور نیستلیک کس را دیدِ جان دستور نیست 身不隱於魂，魂不隱於身；然無人獲准，得以親見魂。魯米在此詩節中說，身體與靈魂彼此緊密相連，並未互相隱藏，但儘管如此，人類仍未被賦予直接看見或理解靈魂本質的權力。 ❋
- M1:9 آتش است این بانگِ نای و نیست بادهر که این آتش ندارد نیست باد 蘆笛此音是火，非是風，誰無此火，願其歸於空。蘆笛哀怨的聲音並非僅是空洞的氣息，而是一團烈火；缺乏這內在靈性之火的人，其存在便是不完整的，甚至是虛無的。 ❋
- M1:10 آتش عشق است کاندر نی فتادجوشش عشق است کاندر میْ فتاد 是愛的火焰，落入了蘆笛；是愛的沸騰，注入了瓊漿。此詩節闡明，蘆笛哀怨的樂音與美酒醉人的湧動，皆為同一宇宙實體的展現：那滲透萬有的神聖之愛。 ❋
- M1:11 نی حریف هر که از یاری بُریدپردههااَش پردههای ما درید 蘆笛是離群索居者的知音，它的音調撕裂了我們的帷幔。蘆笛是與摯愛分離之人的唯一慰藉；其哀怨的樂音有著撕開聽者心中無明與障蔽帷幔的力量。 ❋
- M1:12 همچو نی زهری و تَریاقی که دیدهمچو نی دمساز و مشتاقی که دید 誰曾見蘆笛既是毒藥又是解方？誰曾見蘆笛既是知音又是渴望？魯米在此讚嘆蘆笛奇妙的雙重性：它既體現了分離之毒，也象徵著重逢之解藥。同時，它也是渴望的靈魂之知己，讓他們得以抒發離別之苦，並在其哀鳴中尋回自我。 ❋
- M1:13 نی حدیثِ راهِ پُر خون میکندقصّههای عشقِ مجنون میکند 蘆笛訴說著那血跡斑斑的道路，它講述著馬季農（Majnūn）的愛情故事。此詩節意指，蘆笛哀怨的樂音，訴說著愛之途的艱辛與磨難，而傳奇人物馬季農的愛情故事，正是這條血路最極致的典範。 ❋
- M1:14 محرم این هوش جُز بیهوش نیستمر زبان را مُشتری جز گوش نیست 此識之密友，唯有「忘識」人；正如舌之客，唯有耳能聞。此詩強調，深邃的靈性真理只會向那些超越了世俗算計理智、心靈純淨的人揭示；而這類玄奧的話語，也只有在善於聆聽、能夠理解的知音耳中，才能找到歸宿。 ❋
- M1:15 در غمِ ما روزها بیگاه شدروزها با سوزها همراه شد 吾等悲傷中，白日已然黃昏；歲月流逝，唯與灼痛為伴。在這深沉的根本憂傷之中，時間失去了其固有的意義，每一天都只與灼熱的痛苦相隨。 ❋
- M1:16 روزها گر رفت گو رو باک نیستتو بمان ای آنک چون تو پاک نیست 縱時光飛逝，任其去，何足為懼；惟願你永存，無可比擬的至純者啊。此詩句強調當下時刻與內在永恆本質的價值，勝過短暫易逝的事物。魯米勸人莫為光陰流轉或生命逝去而悲傷，應當依託那超越時間洪流的純淨、恆常核心。 ❋
- M1:17 هر که جز ماهی ز آبش سیر شدهرکه بی روزیست روزش دیر شد 除卻魚兒，誰不厭倦其水？缺乏給養者，其白日漫長。此詩節言明，唯有魚不厭其水，因水即其生命本質；而凡缺乏真正精神食糧者，其歲月將變得乏味而難熬。 ❋
- M1:18 در نیابد حالِ پُخته هیچ خامپس سخن کوتاه باید والسّلام 生人未曾解熟人之境，故言辭宜短，僅此而已。此詩節言明，缺乏深刻靈性體驗之人，無法理解已臻此境者的狀態。因此，對未啟蒙者詳述此等真理實屬徒勞，應當言簡意賅。 ❋
- M1:19 بندْ بگسل باش آزاد ای پسرچند باشی بند سیم و بند زر 掙脫束縛，得自由吧，孩子！你甘為金銀奴役，要到何時？此詩節呼籲人們掙脫物質的羈絆與俗世的依戀，以獲得真正的內在自由。 ❋
- M1:20 گر بریزی بحر را در کوزهایچند گنجد قسمتِ یک روزهای 若將滄海傾入壺中，所容不過一日之份。此詩暗指人之存在潛力有限：即便獲賜無垠寶藏，人所能汲取的，不過是與自身器量相應之一份，而貪婪永不饜足。 ❋
- M1:21 کوزهٔ چشم حریصان پُر نشدتا صدف قانع نشد پُر دُر نشد 貪者眼如瓶，永無滿盈時；蚌不滿足，則無珍珠盈。魯米斷言，貪婪之人的眼目，無論獲取多少，都永不滿足，宛如一只填不滿的瓶子。唯有透過知足，心才能像空蚌一般，孕育出珍貴的寶珠。 ❋
- M1:22 هر که را جامه ز عشقی چاک شداو ز حرص و عیبْ کُلّی پاک شد 誰的衣袍因愛而撕裂，誰就從貪婪與瑕疵中全然淨化。此詩節斷言，愛是一種淨化的力量，能洗滌個人所有的不潔與道德惡習。 ❋
- M1:23 شاد باش ای عشق خوش سودای ماای طبیبِ جمله علّتهای ما 歡欣吧，哦，愛，我們甘美的癲狂！哦，療癒我們一切沉疴的醫王！此詩讚頌「愛」為一種看似矛盾的現象：它外顯如瘋狂或憂鬱，實則是療癒人類所有苦痛的無上良方。 ❋
- M1:24 ای دوای نَخوت و ناموس ماای تو افلاطون و جالینوس ما 哦，我輩傲慢與虛榮之良藥，哦，爾為我輩之柏拉圖與蓋倫。愛（ʿishq），是我輩一切驕傲、自我中心、以及對世俗名聲之執著的療癒者，亦是我輩存在中唯一的醫師與哲人。 ❋
- M1:25 جسم خاک از عشق بر افلاک شدکوه در رقص آمد و چالاک شد 塵俗之軀因愛升上諸天，山嶽亦隨之起舞變得矯健。此詩節闡明了愛如何提升塵世與物質的元素，驅使其朝向靈性與天界的躍動和活力。 ❋
- M1:26 عشقْ جانِ طور آمد عاشقا!طور مست و "خَرَّ مُوسیٰ صَعِقا" 愛是西奈山的靈魂，啊，愛人！山巒沉醉，「而穆薩昏厥倒地」。此詩節闡明，愛是宇宙間神聖顯現背後的生命動力；這股力量如此深厚，能使山巒陶醉，亦能讓先知狂喜昏迷。 ❋
- M1:27 با لبِ دمسازِ خود گر جفتمیهمچو نی من گفتنیها گفتمی 若我能與知音的唇相合，我將如蘆笛，傾訴那一切當說的話。此詩節表達了魯米深切的渴望：若他能與神（真正的知音與吹息者）達到圓滿的合一，他便能如蘆笛一般，毫無阻礙地將所有未言的真理盡皆言說。 ❋
- M1:28 هر که او از همزبانی شد جدابیزبان شد گرچه دارد صد نوا 誰若與知音分離，縱有百般曲調，亦將無言。此詩節闡明，若無真正心意相通的知音，即使內心蘊藏著最豐富的情感與洞見，也注定沉默，無法表達。 ❋
- M1:29 چون که گُل رفت و گلستان درگذشتنشنوی زان پس ز بلبل سَرگذشت 玫瑰既已離去，玫瑰園亦已凋殘，此後，你便再也聽不見夜鶯的傳奇。此詩節意指，當靈感與美的根本源頭（玫瑰）消失時，敘述者（夜鶯）便再也無法吟唱出鮮活、當下的故事，只能追憶往昔。 ❋
- M1:30 جمله معشوق است و عاشق پَردهایزنده معشوق است و عاشق مردهای 萬有皆是所愛者，愛者僅為一幕簾；所愛者乃是活著，愛者實已然死去。所愛者（真主）即是萬有，而愛者（追尋者）僅是祂的一個面向或一道帷幕；所愛者是永活的，而愛者在祂面前，則是一個沒有獨立意志的亡者。 ❋
- M1:31 چون نباشد عشق را پروای اواو چو مرغی ماند بی پَرْ وایِ او 若無愛者對他的關懷，他便如失翼之鳥，哀哉！此詩節強調，戀人的存有與能力，全然仰賴於愛人（真主）的關注與眷顧；若無此看顧，戀人便一無所有，無能為力。 ❋
- M1:32 من چگونه هوش دارم پیش و پسچون نباشد نورِ یارم پیش و پس 我如何能有前後之分，有過往將來之念，當我摯愛之光，本無前後、無始無終？此詩節闡明，當神秘主義者與永恆無限的真理（摯愛之光）連結時，他的意識便超越了過去與未來的時間限制，僅僅活在永恆的當下。 ❋
- M1:33 عشق خواهد کاین سخن بیرون بودآینه غمّاز نبود چون بود 愛欲此言顯於外，鏡若不言秘，何以為鏡？愛驅使魯米揭示他那缺席的摯愛如何引導他的秘密，但此番揭示，端賴聽者是否擁有一顆如明鏡般純淨、能映現真理的靈魂。 ❋
- M1:34 آینهت دانی چرا غمّاز نیستزآن که زنگار از رخش مُمتاز نیست 你可知你的明鏡為何不再顯真？因其鏡面鏽斑已難區分。此詩解釋了為何人心之鏡無法映照真理：因為內在的汙穢與濁氣已與其本質深度融合，乃至無法分辨。 ❋