M1:1074 — هر که ماند از کاهلی بی‌شکر و صبر / او همی داند که گیرد پای جَبر

This couplet is part of Rumi's sustained argument against a specific misuse of the doctrine of jabr (divine determinism or compulsion). The preceding verses describe the spiritual adept whose intellect, having guided them as far as it could, now steps aside for a higher, divinely-inspired consciousness. This is the pinnacle of spiritual effort.

In stark contrast, this verse introduces the lazy person (kāhil). Lacking the discipline for ṣabr (patience) in hardship and shukr (gratitude) in ease—the twin pillars of active faith—this person falls into spiritual inertia. To justify their failure, they seize upon a distorted notion of determinism, claiming, "It was all fated anyway; I had no choice." Rumi portrays this not as a genuine theological position, but as a psychological crutch, an excuse for moral and spiritual laziness.

The image of "clinging to the leg of determinism" is deliberately pathetic. It suggests someone who, instead of walking on their own two feet, grabs onto an abstract doctrine to avoid taking responsibility. As the following verses clarify, true reliance on God's will is for the one who has already struggled and broken their leg in the effort, not for the one who refuses to even try.

这句诗出现在鲁米对自由意志与定数论（波斯语为 jabr）的深刻探讨中。在此之前，他描绘了灵性求索者通过不懈努力，其理智最终臣服于更高层级的灵性指引，超越了自身的局限。这句诗则描绘了截然相反的情形。

“感恩”（شکر, shukr）与“坚忍”（صبر, ṣabr）是苏非行者面对生命顺逆时所持有的两种核心德行。感恩是对顺境的回应，坚忍则是对逆境的态度。一个“怠惰”（کاهلی, kāhilī）之人，既不愿在顺境中感恩，也不愿在逆境中坚忍。当他因自身的懈怠而失败时，他不愿承担责任，而是选择抓住“定数论”这根拐杖，声称自己的无能为力是命中注定的，以此为自己的不作为开脱。

鲁米在此处批判的，并非定数论这一神学概念本身，而是将其用作逃避个人责任的工具。在他看来，这种宿命论是灵性上的“病态”，是一种为懒惰辩护的借口。紧随其后的诗句将这种行为比作一个腿脚完好的人，却给自己打上夹板，假装受伤。真正因在灵性道路上奋力前行而“折断了腿”的人，反而会得到神圣的助佑，被载着前行。因此，这句诗的要点在于区分两种人：一种是因懒惰而拥抱宿命论的人，另一种是因竭尽全力而最终将结果交托给神意的人。

Este verso marca un giro brusco en el discurso de Rumi. Justo antes, describía el ascenso espiritual del místico cuyo intelecto, como el arcángel Gabriel, alcanza su límite y debe dejar que el alma avance sola hacia la Presencia Divina. Ahora, Rumi contrasta esa cumbre del esfuerzo espiritual con su opuesto: el fracaso por inercia.

La «pereza» (kāhilī) no es simple holgazanería, sino una apatía espiritual que impide al buscador practicar las dos virtudes esenciales del camino: la gratitud (shukr) por las bendiciones recibidas y la paciencia (ṣabr) ante las dificultades. Quien abandona este esfuerzo, dice Rumi, recurre a una defensa teológica: el fatalismo o jabr. Se convence a sí mismo de que sus fallos no son su responsabilidad, sino que estaban predestinados por Dios, culpando al destino por lo que en realidad es su propia falta de voluntad.

En los versos siguientes, Rumi argumenta que esta doctrina es una muleta para los sanos, una férula para una pierna que nunca se ha roto en el esfuerzo. La verdadera ayuda divina (que también se puede entender como jabr en su sentido de «reparación») llega solo a aquel que se ha esforzado hasta el punto de «romperse» en el camino. Para Rumi, la libertad y la responsabilidad humanas son el campo de juego donde se demuestra la sinceridad espiritual; culpar a la predestinación es simplemente una excusa para no jugar.

مولانا در این بیت به نقد دیدگاهی می‌پردازد که مسئولیت اعمال را از دوش انسان برداشته و همه چیز را به جبر و سرنوشت از پیش تعیین‌شده نسبت می‌دهد. او این دیدگاه را بهانه‌ای برای «کاهلی» و تنبلی معنوی می‌داند.

از نظر مولانا، دو فضیلت کلیدی در سلوک، «شکر» در هنگام نعمت و «صبر» در هنگام سختی است. کسی که از این دو تهی است، یعنی نه در برابر گشایش‌ها سپاسگزار است و نه در برابر تنگناها شکیبا، در واقع از تلاش و کوشش در راه حق بازمانده است. چنین فردی برای آنکه سستی و بی‌عملی خود را توجیه کند، ادعا می‌کند که اختیاری از خود ندارد و هر چه هست، خواستِ جبریِ خداوند است. این «پای جبر گرفتن» در واقع نوعی فرافکنی و فرار از مسئولیت‌پذیری است.

در ابیات بعدی، مولانا توضیح می‌دهد که جبر حقیقی برای کسانی است که در راه کوشش، «پایشان شکسته» است؛ یعنی سالکانی که با تمام توان کوشیده‌اند و به نهایت عجز خود رسیده‌اند. تنها در آن نقطه است که عنایت الهی (بُراق) به یاری‌شان می‌آید و آن‌ها را حمل می‌کند. اما کسی که از ابتدا قدمی برنداشته، حق ندارد از جبر سخن بگوید.