M1:509 — گرچه در خشکی هزاران رنگهاست / ماهیان را با یُبوسَت جنگهاست

此节诗文以鱼和水的譬喻，阐释外在形式的多样性与内在本质的统一性之间的区别。鲁米将世界比作“陆地”（خشکی），它拥有“千般色彩”，象征着物质世界纷繁复杂、引人注目的各种表象、教条和外在形式。然而，对于“鱼儿”——即那些寻求精神实相的灵魂——而言，这些色彩斑斓的陆地毫无价值，甚至是致命的威胁。

“鱼儿”的生命完全依赖于“水”，也就是精神的本源、神圣的临在。对它们来说，与“干涸”（یبوست）的斗争是生死攸关的。这并非一场普通的冲突，而是“争战”（جنگها），强调了灵魂在脱离其精神家园时所经历的剧烈痛苦与根本对立。因此，世俗的种种诱惑与区别，对于一个已经品尝过内在统一之“水”的灵魂来说，不仅毫无吸引力，反而是必须全力抗拒的生存威胁。这节诗承接前文“纯一之色”（یکرنگی）的主题，指出真正的生命在于与本源的合一，而非迷失于外在形式的千差万别之中。

مولانا در این بیت، تمثیل «ماهی و آب» را که در بیت قبل برای توصیف وحدت با حق به کار برده بود، ادامه می‌دهد. «خشکی» نماد دنیای کثرت، عالم ماده و ظواهر فریبنده است. «هزاران رنگ» به تنوع بی‌پایان لذت‌ها، مقام‌ها، عقاید و صورت‌های گوناگون این جهان اشاره دارد که چشم را خیره می‌کند.

در مقابل، «ماهیان» نماد سالکان و عارفانی هستند که عنصر حیاتشان «آب»، یعنی دریای وحدت و حقیقت الهی است. برای چنین موجودی، خشکی با تمام زیبایی‌هایش، عین بیگانگی و مرگ است. واژهٔ «جنگ» به زیبایی تقابل ذاتی میان جانِ خداجو و عالم ماده را نشان می‌دهد. این «جنگ» همان کشمکش درونی سالک است که در دنیای صورت‌ها گرفتار آمده اما جانش در هوای عالم معناست. بنابراین، کثرت و رنگارنگی دنیا برای اهل حقیقت نه تنها جاذبه‌ای ندارد، بلکه عرصهٔ مبارزه و رنج است، چرا که آن‌ها را از اصل و منبع حیاتشان دور می‌کند.