M2:2528 — سر بریدن چیست کشتن نفس را / در جهاد و ترک گفتن تفس را

این بیت بلافاصله پس از آن می‌آید که مولانا می‌گوید هر «مرغ بی‌هنگام» را باید سر برید. این تصویر می‌توانست خشن و تحت‌اللفظی برداشت شود. اما مولانا فوراً معنای باطنی و عرفانی آن را آشکار می‌کند. «سر بریدن» در اینجا استعاره‌ای است برای «جهاد اکبر» یا همان مبارزه با نفس.

در ابیات پیشین، تفاوت میان «انا الحق» گفتن منصور حلاج (که رحمت بود) و «انا ربکم الاعلی» گفتن فرعون (که لعنت بود) بیان شد. ادعای فرعون، فریاد یک «نفس» خام و خودپرست بود؛ مرغی بی‌هنگام که باید سرش بریده می‌شد. مولانا در این بیت توضیح می‌دهد که این سر بریدن، به معنای کشتنِ خودِ حیوانی و امیال بی‌ارزش و هوس‌های آن (تفس) است. این کار نه از روی خشونت، بلکه مانند کاری است که در ابیات بعدی توصیف می‌شود: کشیدن نیش کژدم یا دندان زهرآگین مار برای نجات خود آن موجود از نابودی. بنابراین، کشتن نفس در واقع نوعی پالایش و نجات است، نه نابودی.

این بیت، کلید فهم نگاه عرفانی به ریاضت و مبارزه با نفس است: هدف، تزکیه و رهایی روح از اسارت غرایز است تا بتواند در «وقت» مناسب، مانند منصور، تجلی‌گاه حقیقت شود.