M2:744 — گفت آری پهلوی یاران بهست / لیک ای جان در اگر نتوان نشست

این بیت پاسخ مردی است که در جستجوی خانه است به دوستش که خانه‌ای ویران را به او پیشنهاد می‌کند. دوستش می‌گوید: «اگر این خانه سقف داشت و اگر اتاقی دیگر در میانش بود، برای تو و خانواده‌ات جای خوبی می‌شد.» مرد با کنایه‌ای ظریف پاسخ می‌دهد که هرچند همسایگی با دوستان خوب است، اما زندگی بر پایه‌ی «اگر»ها و شرط‌های تحقق‌نیافته ممکن نیست. خانه‌ای که فقط «اگر» سقفی داشت قابل سکونت بود، در واقع خانه نیست، بلکه یک خیال است.

مولانا بلافاصله پس از این حکایت کوتاه، آن را به یک اصل عرفانی و اخلاقی بزرگ‌تر پیوند می‌زند. این «خانه‌ی مشروط» نماد خوشی‌های ظاهری و دروغین (تزویر) این دنیاست. بسیاری از چیزها در جهان، مانند دوستی‌ها، مقام‌ها یا ثروت‌ها، به نظر دلپذیر می‌آیند اما در واقعیت، توخالی و غیرقابل اتکا هستند. انسان‌ها به دنبال خوشبختی واقعی (طلای خالص) هستند، اما فریب خوشی‌های بدلی و تقلبی (طلای قلب) را می‌خورند. همان‌طور که نمی‌توان در خانه‌ی «اگر»ها زندگی کرد، نمی‌توان روح را با وعده‌های پوچ و شادی‌های ناپایدار آرام کرد. این بیت دعوتی است به واقع‌بینی و تمایز قائل شدن میان حقیقت استوار و خیال فریبنده.