M2:771 — آن همه خون کرد و موسی زاده شد / وز برای قهر او آماده شد

این بیت، اوج تقابل میان ارادهٔ انسانی و تقدیر الهی را در داستان فرعون و موسی به تصویر می‌کشد. مولانا پیش از این بیت، «کارگاه» خداوند را معرفی کرده که همان «عدم» یا عالم غیب است؛ جایی که اسباب و علل واقعی در آن شکل می‌گیرد. فرعون، چون اسیر عالم «هستی» و ظواهر است، از این کارگاه غافل است و کورکورانه تلاش می‌کند تا با ابزارهای مادی جلوی قضا و قدر را بگیرد.

اقدام هولناک او در کشتار نوزادان بنی‌اسرائیل، تلاشی مذبوحانه برای تغییر سرنوشت است. اما مولانا با طنزی تلخ نشان می‌دهد که این تدبیر نه تنها بی‌اثر بود، بلکه خود بخشی از طرح بزرگ‌تر الهی شد. موسی (ع) نه تنها زنده ماند، بلکه دقیقاً در خانهٔ همان دشمنی پرورش یافت که کمر به قتل او بسته بود. عبارت «وز برای قهر او آماده شد» تأکید می‌کند که تمام این وقایع، خود زمینه‌ساز و مقدمهٔ نابودی فرعون به دست موسی بود. ارادهٔ خداوند نه تنها خنثی نشد، بلکه از دل همان اقدامات شریرانهٔ فرعون، وسیلهٔ تحقق خود را بیرون کشید.

این داستان در مثنوی، مَثَلی برای نفس انسانی است. نفس اماره، همچون فرعون، دشمن را در بیرون از خود جستجو می‌کند و برای نابودی دیگران نقشه می‌کشد، غافل از آنکه دشمن واقعی و «موسی» بالقوه‌ای که او را به چالش خواهد کشید، در درون خود او (در خانهٔ تن) در حال رشد است. تلاش برای سرکوب دیگران، غفلت از خودشناسی و مبارزه با دشمن درونی است.