M3:1579 — فال بد رنجور گرداند همی / آدمی را که نبودستش غمی

این بیت یک اصل روان‌شناختی را بیان می‌کند که مولانا در میانهٔ داستان «استاد و زن عشوهگر» مطرح می‌کند. استاد مکتب‌خانه در مخمصه‌ای اخلاقی گرفتار شده و برای فرار از موقعیت، تصمیم می‌گیرد خود را به بیماری بزند. مولانا در اینجا رشتهٔ کلام را به دست می‌گیرد تا نشان دهد که این تصمیم چقدر خطرناک است.

نکتهٔ اصلی این است که ذهن و روان انسان تأثیر مستقیمی بر جسم او دارد. «فال بد» در اینجا فقط به معنی پیشگویی‌های نحس نیست، بلکه به هر نوع فکر منفی، تلقین بیماری، یا بدبینی‌ای اشاره دارد که انسان به خود راه می‌دهد. وقتی کسی، حتی بدون هیچ دلیل واقعی، مدام به بیماری و ناتوانی فکر کند یا وانمود کند که بیمار است، این انرژی منفی و این تصویر ذهنی می‌تواند به تدریج جسم او را تحت تأثیر قرار دهد و او را واقعاً بیمار کند.

در بیت بعدی، مولانا این ایده را با حدیثی نبوی (که البته در منابع معتبر یافت نمی‌شود ولی معنای آن مورد تأیید است) تقویت می‌کند: «اِن تَمارَضتُم لَدَینا تَمْرَضُوا» یعنی «اگر نزد ما خود را به مریضی بزنید، بیمار خواهید شد.» این تأکیدی است بر اینکه وانمود کردن به چیزی، راه را برای حقیقی شدن آن باز می‌کند. بنابراین، این بیت هشداری است دربارهٔ قدرت ویرانگر افکار منفی و تلقین در زندگی انسان.