阅读› 卷 5› 一个故事，也是为了回应宿命论者，并证明选择权的存在以及命令和禁令的正确性。它阐明了宿命论者的借口在任何民族和任何宗教中都是不可接受的，也不能使他们免于所犯罪行的惩罚，就像宿命论者易卜劣斯没有因他说“你误导了我”而获得解脱一样。少量即可说明大部分。› 诗联 3079
M5:3079 — چوب حق و پشت و پهلو آن او / من غلام و آلت فرمان او
M5:3079
释义 · به زبانِ تو — 你的语言 · AI
صاحب باغ با تقلید از استدلال دزد، ادعا میکند که هم چوبی که با آن میزند، هم بدنی که کتک میخورد و هم خود او، همه متعلق به خدا و تسلیم فرمان او هستند.
این بیت اوج پاسخ طنزآمیز و در عین حال عمیق صاحب باغ به دزدی است که برای توجیه کار خود به جبرگرایی پناه برده است. دزد ادعا کرده بود که چون «بندهٔ خدا» از «باغ خدا» میوه میخورد، نباید سرزنش شود (جبر). صاحب باغ نیز عیناً همین منطق را به خودش برمیگرداند.
او در عمل به دزد نشان میدهد که اگر قرار باشد انسان هیچ اختیاری از خود نداشته باشد و همه چیز فعل مستقیم خداوند تلقی شود، پس تنبیه و مجازات هم فعل خداست. صاحب باغ میگوید: «این چوب متعلق به خداست، این پشت و پهلوی تو هم از آنِ خداست و من هم فقط غلام و ابزاری در دست او هستم که فرمانش را اجرا میکنم.»
مولانا با این صحنه، پوچی و تناقض استدلال جبری را در زندگی واقعی به تصویر میکشد. او نشان میدهد که هیچکس در عمل حاضر به پذیرش پیامدهای ناگوار جبر نیست و به محض آنکه ضرری متوجهاش میشود، فوراً به اختیار و ارادهٔ آزاد متوسل میگردد، همانطور که دزد در بیت بعدی فریاد میزند و از جبر توبه میکند. این داستان، مقدمهای برای بحث مفصل مولانا دربارهٔ مسئلهٔ پیچیدهٔ جبر و اختیار است.
- حق
- در اینجا به معنی خداوند، پروردگار.
- آنِ او
- متعلق به او، مال او.
- آلت
- ابزار، وسیله.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.