M5:3671 — فکر را ای جان به جای شخص دان / زانک شخص از فکر دارد قدر و جان

مولانا در این بخش از مثنوی، افکاری را که هر روز به دل انسان وارد می‌شوند به مهمانانی تشبیه می‌کند که باید از آن‌ها پذیرایی کرد. این بیت، سنگ بنای این تمثیل است و دلیل اهمیت این «مهمانان» را توضیح می‌دهد.

مولانا می‌گوید فکر یک پدیده‌ی انتزاعی و بی‌جان نیست، بلکه باید آن را هم‌ارز و هم‌وزن یک «شخص» واقعی دانست. چرا؟ چون این فکر است که به شخص «قدر و جان» می‌بخشد. به عبارت دیگر، آنچه به انسان هویت، ارزش، و سرزندگی می‌دهد، چیزی جز عالم اندیشه‌ی او نیست. انسان بی‌فکر، کالبدی بی‌ارزش است. بنابراین، وقتی فکری به ذهن ما خطور می‌کند، گویی خودِ جوهرِ انسانیت در حال ظهور است و باید با آن همان‌گونه مواجه شد که با یک شخص زنده و محترم روبرو می‌شویم.

این نگاه، مقدمه‌ای است برای ابیات بعدی که توضیح می‌دهند حتی افکار به ظاهر منفی و غم‌انگیز نیز در واقع مهمانانی هستند که برای پاکسازی و آماده‌سازی دل برای ورود شادی‌های عمیق‌تر و پایدارتر آمده‌اند. پس نباید هیچ فکری را سرسری گرفت یا با بی‌احترامی از خود راند، بلکه باید به آن به عنوان یک «شخصیت» مستقل و دارای پیام، توجه کرد.