阅读 卷 6 向真主祈祷,寻求庇护,远离自由意志的诱惑,远离自由意志的工具的诱惑。因为天地都曾抱怨并惧怕自由意志和自由意志的工具,而人类的创造则热衷于追求自己的自由意志和自由意志的工具。就如同病人会觉得自己的选择权很少,渴望健康,因为健康是选择权的来源,它能增加选择权。他们也渴望职位,以增加选择权。过去民族受到真主惩罚的原因是过度的自由意志和自由意志的工具。从未见过贫困的法老 诗联 213

M6:213 — تا بکی این ابتلا یا رب مکن / مذهبی‌ام بخش و ده‌مذهب مکن

تا بکی این ابتلا یا رب مکنمذهبی‌ام بخش و ده‌مذهب مکن
✦ 以中文呈现此诗联

M6:213

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的玛斯纳维讲座录音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پروردگارا، این آزمایش‌ها و گرفتاری‌ها تا کی؟ چنین با من مکن! به من یک راه و مذهب عطا کن و مرا در میان ده‌ها راه و مذهب سرگشته مگردان. معنا: مولانا در این بیت از کثرت انتخاب‌ها و ابتلاهای ناشی از اختیار آدمی به خداوند شکوه می‌کند و از او یک راه روشن و واحد می‌طلبد تا از سرگشتگی و خطرات گزینش‌های نادرست در امان باشد.

شرح

در این بیت، مولانا سخنی بر زبان می‌آورد که در نگاه نخست، شاید غریب بیاید. او نه از جبر، که از اختیار می‌نالد. ما عموماً از تنگنای جبر و محدودیت‌هایی که تقدیر بر ما تحمیل می‌کند، گلایه می‌کنیم؛ اما مولانا اینجا از آن سوی سکه، از باری که اختیار بر دوش آدمی می‌نهد، می‌گریزد و آن را به درگاه الهی بازپس می‌زند. او می‌گوید: «تا بکی این ابتلا یا رب مکن، مذهبی‌ام بخش و ده‌مذهب مکن.» این درخواستی است که من را بیازمای، ده راه و صد گزینه پیش پای من مگذار که در انتخاب آن‌ها حیران و سرگردان بمانم و عاقبت به خطا افتم.

از دید من، وقتی مولانا در اینجا از «اختیار» سخن می‌گوید، منظور بیش از آنکه مختاریت ذاتی آدمی باشد—که حتی در بند و زندان نیز پابرجاست—قدرت انتخاب میان گزینه‌های متکثر است. او نه می‌خواهد قوهٔ انتخاب از او ستانده شود، بلکه تمنای آن دارد که «قدرت» او برای گزینش، معطوف به تنها یک راه و یک گزینهٔ درست باشد؛ نه اینکه هزاران راه کج و معوج پیش روی او گشوده شود و او را به ورطهٔ هلاکت اندازد. این طلبِ یک مذهب در برابر ده‌مذهب، در واقع طلبِ صراط مستقیم است، طلبِ یکتاپرستی در عمل و توحید در مسیر زندگی.

مولانا به‌خوبی واقف است که در اختیار، «آفت‌ها» نهفته است. آفتی که گاه موجب هلاکت می‌شود، زیرا ممکن است انسان بر اثر انتخاب یک گزینهٔ بد، تمام پیامدهای سوء آن را متحمل شود. او می‌خواهد از همین ابتدا، از این بار سنگین اختیار و قدرتِ گزینش رها شود و راه مستقیم را از خداوند طلب می‌کند تا بدون سرگشتگی و خطا، به مقصد عالی خود برسد. این نه شکوه از بی‌عدالتی تقدیر، بلکه تمنایی عمیق برای هدایت و دستگیری الهی در میانهٔ حیرت انتخاب‌هاست؛ درخواستی برای سادگی و یقین در مسیری که به کمال می‌انجامد. این بیت نشان می‌دهد که مولانا، در اوج معرفت و توحید، بار مسئولیت اختیار را بیش از جبر، سنگین و خطرساز می‌داند و به این دلیل از آن به خداوند پناه می‌برد.

نکات کلیدی

  • شکوه مولانا در این بیت از اختیار است، نه جبر — بر خلاف انتظار عام.
  • او از خداوند طلب یک راه مستقیم و روشن می‌کند تا از سرگشتگی و کثرت گزینه‌ها در امان بماند.
  • «اختیار» در اینجا به معنای «قدرت انتخاب» میان گزینه‌های فراوان است که خود حامل آفت‌ها و خطراتی است.
  • این درخواست، نه برای سلب اراده، بلکه برای تحدید قدرت انتخاب و رهایی از بار مسئولیت انتخاب‌های متعدد است.
  • مولانا در پی یقینی است که کثرت راه‌ها را به یک مقصد واحد و امن فروبکاهد.
  • این بیت تمنایی عمیق برای هدایت الهی و سادگی مسیر زندگی است، نه گله از تقدیر.

Sources: d6-s07 · 18:10:00 d6-s07 · 19:41:00 d6-s29 · 00:51:42

به زبانِ تو — 你的语言 · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.